Dźwięk kryształu przeciął ciszę kuchni. Maryna powoli zanurzyła ręce w zlewie, czując, jak odłamki kieliszka, podarowanego na dwudziestolecie ślubu, wbijają się w opuszki palców.
— Spakowałeś się? — jej głos brzmiał niezwykle równo, jakby należał do kogoś innego.
Władimir zamarł w drzwiach z torbą podróżną.
Jego masywna sylwetka, która zawsze wydawała się Marynie niezawodną skałą, teraz wyglądała śmiesznie — niczym niedźwiedź, który niespodziewanie znalazł się w sklepie z porcelaną.
— Maryn, no po co tak? Przecież wytłumaczyłem… — przestąpił z nogi na nogę, nie mogąc się zdecydować, czy wejść, czy wyjść.
— Co dokładnie? — odwróciła się, wycierając ręce o fartuch. — Że się nudzisz? Że trzydzieści lat to za długo dla jednej kobiety? Czy że dwudziestopięcioletnia Ania lepiej radzi sobie z twoim… kryzysem wieku średniego?
Cisza zawisła między nimi, gęsta jak mgła nad rzeką.
— Nie planowałem, tak wyszło — jego wzrok biegał po pokoju, zatrzymując się na znajomych przedmiotach: zegarze kupionym razem w Pradze, zdjęciach z dziećmi, wazonie, którego Maryna zawsze nienawidziła, ale trzymała w widocznym miejscu, bo podarowała go jego matka.
— Tak wyszło? — Maryna nagle się roześmiała, a ten śmiech przeszył Władimira do szpiku kości. — Pakowałeś rzeczy przez dwa tygodnie. Znajdowałam rachunki z jubilera. Widziałam, jak chowasz telefon. I ty mówisz — „tak wyszło”?
Władimir przestąpił z nogi na nogę. Ile razy ćwiczył tę rozmowę? Dziesięć? Dwadzieścia? Ale teraz wszystkie przygotowane frazy wyparowały.
— Mam pięćdziesiąt siedem lat, Wowa. Dokąd mam teraz iść? — jej głos zadrżał po raz pierwszy w całej rozmowie.
— Poradzisz sobie — w końcu odważył się spojrzeć jej w oczy. — Zawsze byłaś ode mnie silniejsza.
— Czy o to pytałam?
— Trzydzieści lat, Wołodia. Dzisiaj mija dokładnie trzydzieści lat, odkąd się pobraliśmy.
Skinął głową, przełykając gulę w gardle.
— Maryn, ja…
— Idź — odwróciła się. — Po prostu idź. Ania czeka.
Drzwi zamknęły się z cichym trzaskiem. Maryna powoli opadła na taboret i pozwoliła sobie w końcu zapłakać. Łzy spływały po twarzy, zostawiając słone ślady na ustach. Ile tak siedziała – minutę czy godzinę? Czas rozpłynął się w pustce, która wypełniła mieszkanie.
Telefon zawibrował na stole. „Mamo, jak się masz? Tata dzwonił…” Córka. Mądra Katia, tak podobna do ojca upartym spojrzeniem i dołeczkami na policzkach.
Maryna odłożyła telefon, nie odpowiadając. Co mogła powiedzieć? „Twój ojciec odszedł do dziewczyny, która jest od ciebie młodsza?” „Zostałam sama w wieku pięćdziesięciu siedmiu lat?” „Boję się, córeczko”?
Pierwsze tygodnie zamieniły się w niekończący się serial bezsenności, łez i ogłuszającej ciszy. Maryna chodziła po mieszkaniu jak duch, natykając się na ślady trzydziestoletniego wspólnego życia. Oto jego kubek z pękniętym uchem – wyrzucić? Zostawić? Rozbić o ścianę w napadzie wściekłości? Jego brzytwa w łazience, jego kapcie przy łóżku, jego sweter pachnący tak znajomą wodą kolońską.
— Mamo, wcale nie jesz — Katia przyjeżdżała w każdy weekend, zapełniając lodówkę jedzeniem, które potem się psuło. — Może pójdziemy do lekarza?
— Żeby mnie chemią napakowali? — odparowała Maryna. — Jakoś przeżyję. Nie pierwsza, nie ostatnia.
Ale w głębi duszy nie wiedziała – czy przeżyje? Nocami Maryna leżała, kurczowo trzymając poduszkę, i zadawała sobie to samo pytanie: kiedy? Kiedy przestała być dla niego pożądana? Kiedy zaczął patrzeć obok niej? Dlaczego nie zauważyła wcześniej?
— Zupełnie się tu zakopałaś, Maryneczko — sąsiadka Nina Pietrowna złapała ją przy wejściu. — Chodźcie z nami w sobotę do klubu przy bibliotece! Tam są takie ciekawe wykłady i przyzwoita publiczność.
— Jaki znowu klub? — odparła Maryna. — W moim wieku to już za późno na kluby.
— No, no — pokręciła głową Nina Pietrowna. — A ja będę od pani starsza o pięć lat! I nic, żyję! I po rozwodzie z drugim mężem, wie pani, jak było? A teraz spotkałam tam Arkadia Siemionycza, wyobraża sobie pani?
Maryna nie wyobrażała sobie, że kiedykolwiek będzie chciała zobaczyć obok siebie innego mężczyznę.
Ale pewnego ranka podeszła do lustra i nie rozpoznała kobiety w odbiciu. Zgaszone spojrzenie, szara skóra, zmarszczki głębsze niż wcześniej. Czyżby to była ona? Czy to wszystko, co z niej zostało?
— Wystarczy — powiedziała na głos. — Wystarczy, Maryno Siergiejewna.
Po godzinie siedziała już w fotelu fryzjerskim.
— Co robimy? — zapytała młodziutka dziewczyna z jaskraworóżowymi włosami.
— Wszystko — odpowiedziała Maryna, zaskakując samą siebie. — Zmień mnie całkowicie.
Kiedy Katia przyszła wieczorem z torbami z zakupami, zamarła w drzwiach:
— Mamo?! Ty… twoje włosy…
Maryna przejechała ręką po krótkich pasmach w modnym popielatym odcieniu.
— Podoba się?
— Bardzo! — córka uśmiechnęła się szeroko. — Wyglądasz… młodziej.
— I czuję się inaczej — przyznała Maryna. — Wiesz, pomyślałam sobie… może trochę odświeżymy mieszkanie? Zawsze chciałam jasne ściany zamiast tych tapet.
Katia objęła matkę i po raz pierwszy od wielu tygodni Maryna poczuła, jak w środku rozlewa się ciepło.
Zaczęła od drobiazgów — zapisała się na kursy komputerowe w tym samym klubie, o którym mówiła sąsiadka. Potem przyszła kolej na remont: jasne ściany, nowe meble, pozbycie się rupieci nagromadzonych przez dziesięciolecia.
— Maryno, pani dziś po prostu promienieje! — zauważył wykładowca kursów komputerowych Oleg Pietrowicz. — Coś dobrego się stało?
— W końcu uporządkowałam antresolę — roześmiała się. — Wyobraża pan sobie, znalazłam swoje rysunki sprzed dwudziestu lat. Kiedyś całkiem nieźle rysowałam.
— To dlaczego by nie zacząć od nowa? — zaproponował. — Mamy też pracownię malarstwa.
I Maryna zaczęła. Na początku niepewnie, potem z coraz większą przyjemnością. Jej akwarele – jasne, trochę naiwne – niespodziewanie spodobały się organizatorom lokalnej wystawy.
— Musiałabyś widzieć jego minę — opowiadała córce, wróciwszy z otwarcia. — Ten Oleg Pietrowicz patrzył na moje prace, jakby zobaczył Van Gogha!
— Mamo, a on… no… nie zaleca się do ciebie? — ostrożnie zapytała Katia.
— Co? — Maryna się roześmiała. — Nie, oczywiście! Po prostu podobają mu się moje akwarele.
Ale wieczorem, leżąc w łóżku, złapała się na myśli: a czy to byłoby aż tak źle?
Maryna z trudem balansowała torbami z zakupami, próbując znaleźć klucze w torebce, gdy telefon zaczął dzwonić.
— Tak, Katiusza, pamiętam o jutrze! — przycisnęła telefon ramieniem do ucha. — Upiekę swoje firmowe pierożki, nie martw się.
— Mamo, tu coś… — głos córki brzmiał dziwnie.
— Co się stało? — Maryna w końcu poradziła sobie z drzwiami.
— Dzwonił tata.
Maryna zamarła w progu. Trzy lata. Trzy lata minęły, odkąd zamknął za sobą te drzwi. Trzy lata, podczas których otrzymała od niego tylko kilka suchych wiadomości o podziale majątku przez prawnika.
— I czego chciał? — jej głos brzmiał równo, prawie obojętnie.
— Pytał o ciebie. Mówił, że chce się spotkać.
Maryna powoli położyła torby na kuchennym stole. Spojrzenie ślizgnęło się po nowych, jasnoniebieskich ścianach, białych szafkach, ręcznie malowanych płytkach ceramicznych, które wybierała z taką przyjemnością. Tej kuchni Władimir nigdy nie widział.
— Mamo, jesteś tam?
— Tak, tak, zamyśliłam się — Maryna uśmiechnęła się. — Przekaż ojcu, że nie potrzebuję wizyt grzecznościowych.
— Powiedział… — Katia zawahała się. — Powiedział, że on i Ania się rozstali. Kilka miesięcy temu.
Coś drgnęło w piersi Maryny – nie ból, dawno stępiony, a raczej zdziwienie. Wcześniej ta wiadomość wywróciłaby całe jej życie do góry nogami. Teraz wywołała jedynie przelotną ciekawość.
— I dlatego przypomniał sobie o moim istnieniu? — zaczęła rozpakowywać zakupy. — Jak to miło z jego strony.
— Mamo, on naprawdę brzmiał jakoś dziwnie — w głosie Katii przemknął niepokój. — Jakby się postarzał, czy coś.
— Cóż, trzy lata to nie żart, wszyscy się starzejemy — wzruszyła ramionami Maryna. — Cóż, jeśli chce porozmawiać, niech dzwoni. Numer się nie zmienił.
Odłożyła słuchawkę i podeszła do lustra w przedpokoju. Tak, ona też się postarzała. Zmarszczki wokół oczu stały się bardziej widoczne, pojawiły się siwe włosy, których nawet nie próbowała farbować. Ale w oczach było to, czego nie było trzy lata temu – spokój i, być może, mądrość.
Telefon zadzwonił wieczorem, gdy Maryna, wtulona w nowy fotel bujany, czytała książkę.
— Maryn?
Jego głos. Taki znajomy – i taki obcy.
— Witaj, Wołodia — odłożyła książkę. — Katia powiedziała, że chciałeś porozmawiać.
— Tak, ja… — zająknął się. — Mogę podjechać? Niewygodnie przez telefon.
— Podjedź — spojrzała na zegarek. — Jutro o szóstej wieczorem pasuje? Mam plany przedtem.
„Plany” polegały na spotkaniach z nowymi przyjaciółkami z pracowni artystycznej, które przerodziły się w cotygodniową tradycję. A po nich czekał na nią Oleg – już nie tylko wykładowca kursów komputerowych, ale… Kto? Przyjaciel? Wielbiciel? Maryna do tej pory krępowała się, określając ich relację.
— Oczywiście — w jego głosie przemknęło rozczarowanie. Wcześniej powiedziałby: „O szóstej jeszcze pracuję” albo „A wcześniej się nie da?” I ona dostosowałaby swoje plany do niego. Ale nie teraz.
Następny dzień przeleciał niezauważenie. Maryna świadomie nie przygotowywała się do spotkania – nie przygotowywała poczęstunku, nie układała włosów, nie wybierała specjalnego stroju. Po prostu założyła wygodną domową sukienkę i swój ulubiony kardigan.
Dokładnie o szóstej rozległ się dzwonek do drzwi.
Maryna otworzyła i ledwo poznała mężczyznę na progu. Władimir wychudł, oczy miał zapadnięte, ramiona skulone. Szara cera sprawiała, że wyglądał starzej niż na swoje sześćdziesiąt lat.
— Wejdź — odsunęła się, wpuszczając go.
Niepewnie wszedł do przedpokoju i zamarł, rozglądając się.
— Tutaj wszystko…
— Tak, wszystko się zmieniło — skinęła głową Maryna. — Przejdź do kuchni, czajnik już zagotował wodę.
Poruszał się po mieszkaniu jak w muzeum – ostrożnie, z ciekawością oglądając nowe wyposażenie, obrazy na ścianach, bibeloty, o których nigdy nie słyszał.
— To twoje? — wskazał na akwarele w prostych ramach.
— Moje — postawiła na stole filiżanki. — Niedawno wystawiałam je w galerii miejskiej. Usiądziesz?
Opadł na krzesło, wciąż z podziwem rozglądając się.
— U ciebie stało się bardzo… jasno.
— Tak, w końcu zrobiłam wszystko tak, jak chciałam — uśmiechnęła się. — No, opowiadaj, jak tam twoje życie?
Władimir wzruszył ramionami.
— Trudno. Anna… w sumie, rozstaliśmy się. Ona, jak się okazało, zawsze chciała mieć dzieci, a ja…
— A ty już wychowałeś swoje i więcej nie chciałeś — dokończyła za niego Maryna.
— Tak — podniósł na nią oczy. — Maryn, ja…
Dzwonek do drzwi przerwał mu. Maryna spojrzała na zegarek i uśmiechnęła się z poczuciem winy.
— Przepraszam, czekam na gościa.
— Gościa? — Władimir zdezorientowany uniósł brwi. — Może nie w porę?
— Nie, nie, wszystko w porządku — Maryna ruszyła do drzwi.
Otworzywszy drzwi, rozkwitła uśmiechem.
— Oleg, wejdź! — lekko się odsunęła, wpuszczając mężczyznę.
Do przedpokoju wszedł siwowłosy, zadbany mężczyzna w ich wieku, o wyrazistych brązowych oczach i ujmującym uśmiechu. W ręku trzymał bukiet polnych kwiatów i butelkę wina.
— Wybacz, spóźniłem się — podał bukiet Marynie i dopiero potem zauważył Władimira. — Och, nie wiedziałem, że masz gości.
— Poznajcie się — Maryna przyjęła kwiaty, na chwilę przyciskając je do twarzy i wdychając zapach. — Oleg to mój… przyjaciel. A to Władimir, mój były mąż.
Mężczyźni uścisnęli sobie dłonie. Władimir poczuł mocny, pewny uścisk Olega i machinalnie wyprostował plecy.
— Bardzo mi miło — powiedział Oleg z lekkim skinieniem głowy. — Maryna dużo o panu opowiadała.
— Naprawdę? — Władimir rzucił zdziwione spojrzenie na byłą żonę, która już wkładała kwiaty do wazonu.
— Tak, oczywiście — Oleg zdjął płaszcz. — Trzydzieści lat razem to poważny rozdział w życiu każdego człowieka.
W jego tonie nie było ani drwiny, ani wyzwania — tylko spokojne stwierdzenie oczywistego faktu. Władimir poczuł się nieswojo, jakby był zbędny w tej nowej, nieznanej wersji własnego domu.
— Chyba pójdę — zrobił krok w stronę drzwi. — Przecież macie plany…
— Wieczór poezji w kawiarni literackiej — Maryna skinęła głową, ani trochę się nie pesząc. — A u nas z tobą naprawdę wszystko? Czy coś jeszcze chciałeś omówić?
Władimir poczuł, jak słowa, ćwiczone poprzedniego dnia, utknęły mu w gardle. Co chciał powiedzieć? Że popełnił błąd? Że zdał sobie sprawę, jak cenne było to, co miał? Że życie z Anią zamieniło się w koszmar ciągłych wymagań i niezadowolenia? Że w pustym wynajmowanym mieszkaniu każdego wieczoru wspomina ten dom, jej zapach, jej głos?
— Po prostu chciałem się dowiedzieć, jak się masz — wykrztusił w końcu. — Widzę, że dobrze. To… cieszy.
— Dziękuję, Wołodia — w jej głosie nie było złości, tylko spokojny dystans. — U ciebie też wszystko się ułoży, jestem pewna.
Skinął głową, rozumiejąc, że to nie było pytanie ani zaproszenie do kontynuowania rozmowy. Oleg delikatnie odsunął się na bok, udając, że ogląda akwarele na ścianie, ale Władimir czuł jego obecność każdą komórką ciała.
— Zmieniłaś się — powiedział niespodziewanie dla siebie.
— Wszyscy się zmieniają, Wołodia — wzruszyła ramionami. — Życie nie zatrzymuje się, nawet gdy wydaje się, że świat runął.
Chciał powiedzieć jeszcze coś, ale zrozumiał, że nie ma już słów. Skinąwszy głową na pożegnanie, Władimir wyszedł za drzwi i powoli powlókł się do windy. W głowie przemykały mu strzępy myśli: jej nowa fryzura, jasne ściany zamiast ciemnych tapet, akwarele z podpisem „MS” w rogu, obcy mężczyzna z bukietem jej ulubionych polnych kwiatów – skąd wiedział, jakie kwiaty lubi?
A on, żyjąc z nią trzydzieści lat, nawet nie zadał sobie trudu, by to zapamiętać.
Z lekko uchylonych drzwi mieszkania dobiegł śmiech Maryny – czysty, dźwięczny, tak znajomy i teraz tak niedostępny. Władimir poczuł, jak coś ścisnęło mu się w środku. Czego szukał, wracając? Przebaczenia? Pocieszenia? Potwierdzenia, że cierpiała bez niego tak samo, jak on zaczął cierpieć bez niej?
Ale znalazł tylko jedną prostą prawdę: życie toczy się dalej. Dla wszystkich. Nawet gdy wydaje się, że czas powinien się zatrzymać i czekać, aż się nacieszysz i wrócisz na swoje zwykłe miejsce.
Wychodząc z klatki schodowej, uniósł oczy w stronę okien ich — nie, teraz już tylko jej — mieszkania na piątym piętrze. Światło paliło się we wszystkich pokojach, sprawiając, że okna wyglądały jak ciepłe prostokąty nadziei w chłodnym zmierzchu jesiennego wieczoru.
W tych oknach teraz żyło inne życie — jasne, pełne nowych barw, nowych wrażeń i, być może, nowego szczęścia. Życie, w którym on już nie miał miejsca.
Władimir powoli powlókł się w stronę przystanku, czując, jak po raz pierwszy od dawna, łzy napływają mu do oczu. Nie z litości nad sobą, ale z zrozumienia: czasem to, co uważamy za swoje prawo, wymyka się przez palce z powodu naszej własnej ślepoty. I żadne przeprosiny nie mogą przywrócić rozbitego zwierciadła przeszłości.
Kobieta, którą zostawił trzy lata temu, pozostała tylko w jego wspomnieniach. A naprzeciw niego z drzwi kawiarni literackiej szła już inna Maryna – z pędzlem w ręku i światłem w oczach, którego on, ku własnej hańbie, nie zdołał zapalić przez trzydzieści lat wspólnego życia.
