– Mama nigdzie się nie wyprowadzi! To ty pójdziesz na ulicę! – krzyczał mąż, zapominając, kto jest właścicielem mieszkania.
Marina stała przy oknie. Lipcowy upał przygniatał miasto. Na podwórku dzieci biegały między drzewami, szukając ratunku w cieniu.
— Marinka, gdzie jest moja koszula? — dobiegło z sypialni. — Ta w kratę!
— Wisi w szafie — odpowiedziała, nie odwracając się. — Na górnej półce.
Aleksiej pojawił się w progu salonu, zapinając znalezioną rzecz. Wysoki, krzepki, z dłońmi robotnika-ślusarza. Kiedyś te ręce wydawały się jej niezawodne.
— Słuchaj — zaczął, poprawiając kołnierzyk. — Matka dziś przyjedzie. Posprzątaj porządniej, bo ostatnim razem cały wieczór narzekała na kurz.
Marina powoli odwróciła się do męża. Wewnątrz coś ścisnęło się od znajomego irytującego uczucia.
— Twoja matka zawsze na coś narzeka — powiedziała cicho. — Ostatnio barszcz był rzadki, a wcześniej kotlety przesolone.
— No to się poprawiaj — wzruszył ramionami Aleksiej, jakby mówił o pogodzie. — Doświadczona kobieta daje ci rady, a ty się obrażasz.
Marina zacisnęła pięści. To mieszkanie należało tylko do niej. Dostała to dwupokojowe jeszcze przed ich znajomością, urządziła według własnego gustu, włożyła w remont wszystkie oszczędności. A teraz Walentyna Pietrowna za każdym razem przestawiała tu rzeczy i pouczała, gdzie co powinno stać.
— Lesza, mieszkamy w moim mieszkaniu — przypomniała Marina. — Może warto to brać pod uwagę?
Mąż zamarł, jedna ręka spoczywała już na klamce drzwi.
— Co chcesz przez to powiedzieć? — głos Aleksieja pociemniał. — Że jestem tu obcy?
— Chcę powiedzieć, że twoja matka zachowuje się jak gospodyni — Marina zrobiła krok bliżej. — A ty ją w tym wspierasz.
— Matka troszczy się o nas! — Aleksiej obrócił się całym ciałem. — O swoją rodzinę! Między innymi, zrezygnowała z własnego mieszkania dla młodszego syna!
Marina gorzko się uśmiechnęła. Ta historia o „trosce o młodą rodzinę” była już do znudzenia powtarzana.
— Twoja matka oddała Igorowi jednopokojowe mieszkanie dwa lata temu — powiedziała powoli. — I co z tego? Teraz ma rządzić w moim domu?
— W naszym domu! — ryknął Aleksiej. — Jesteśmy przecież małżeństwem!
— Za twoją pensję trzydzieści tysięcy wynajmowalibyśmy kąty gdzieś na obrzeżach — słowa wymknęły się zanim Marina zdążyła je powstrzymać.
Twarz męża pociemniała. Zrobił krok w jej stronę, górując nad nią swoją posturą.
— Więc teraz mi wypominasz? — głos drżał ze złości. — Że mało zarabiam, tak?
— Nie wypominam — Marina uniosła podbródek. — Po prostu przypominam rzeczywistość. Twoja matka wynajmuje mieszkanie, bo podarowała je Igorowi. A nas poucza, jak mamy żyć.
— Igor naprawdę potrzebował wsparcia! — Aleksiej odwrócił się do okna. — Młoda rodzina, dzieci planują!
— Dzieci — powtórzyła Marina. — Znowu o dzieciach.
Mąż gwałtownie się odwrócił. W jego oczach zapłonął znajomy ognik.
— A co, chyba już pora? — Aleksiej zbliżył się znowu. — Pięć lat po ślubie, a ty wciąż zwlekasz. Prawdziwa kobieta powinna rodzić!
— Z czego rodzić, Lesza? — Marina rozłożyła ręce. — Z twojej pensji? Wyobrażasz sobie, ile kosztuje jedzenie dla dziecka? Ubrania? Leki?
— Jakoś damy radę — machnął ręką mąż. — Inni sobie radzą!
— Inni! — Marina pokręciła głową. — A ja na urlopie macierzyńskim będę siedzieć bez grosza, podczas gdy ty będziesz harował za grosze w fabryce?
Za oknem świergotały ptaki w liściach. Aleksiej milczał, patrząc gdzieś w bok. Marina widziała, jak napięły mu się szczęki.
— Wiesz co — w końcu powiedział, odwracając się do żony. — Dosyć sprzeczek. Matka ma problemy.
— Jakie znowu problemy? — Marina odeszła od okna.
— Nie może już wynajmować mieszkania — Aleksiej potarł kark. — Emerytury nie starcza, a właścicielka podniosła cenę dwukrotnie.
Marina skinęła głową. Walentyna Pietrowna od paru miesięcy narzekała na drożyznę wynajmu. Logiczne, że starsza kobieta przeprowadzi się do młodszego syna, do tego jednopokojowego, który mu podarowała.
— Rozumiem — powiedziała Marina. — Igor będzie musiał się trochę ścisnąć ze swoją rodziną.
Aleksiej nagle się wyprostował. Jego spojrzenie stało się twarde.
— Mama zamieszka tutaj — rzucił. — Tymczasowo, dopóki czegoś nie znajdzie.
Marina zastygła w miejscu. Słowa męża brzmiały jak z oddali.
— Tutaj? — powtórzyła. — W naszym mieszkaniu?
— Tak, tutaj! — Aleksiej podniósł głos. — Co w tym złego? Miejsca wystarczy.
— Lesza, gdzie ją ulokujemy? — Marina rozłożyła ręce. — W salonie będzie spała?
— A co w tym złego? — mąż skrzyżował ręce na piersi. — Matka całe życie poświęcała się dla dzieci, a ty jesteś skąpa!
Marina cofnęła się do ściany. W środku wszystko się w niej gotowało z oburzenia.
— Dlaczego nie do Igora? — zapytała ciszej. — Przecież ma mieszkanie od twojej matki.
— Mają dziecko! — ryknął Aleksiej. — Potrzebują przestrzeni! A my co, nie jesteśmy rodziną?
— Jesteśmy, ale to mieszkanie jest moje — przypomniała Marina.
Twarz męża pociemniała jeszcze bardziej. Zrobił krok w jej stronę.
— Egoistka! — wypluł. — Myślisz tylko o sobie! Normalna żona wsparłaby męża w trudnej chwili!
Marina oparła się plecami o ścianę. Aleksiej stał zbyt blisko, przygniatał ją swoją obecnością.
— Skoro dzieci nie rodzić nie chcesz, to przynajmniej w ten sposób pomóż rodzinie! — ciągnął dalej. — Matka całe życie się dla nas starała!
— Lesza, posłuchaj… — zaczęła Marina, ale mąż jej przerwał.
— Może tobie w ogóle rodzina nie jest potrzebna? — jego głos drżał od złości. — To powiedz to wprost!
Marina spuściła głowę. Aleksiej potrafił naciskać, znał wszystkie jej czułe punkty. Fala poczucia winy przygniotła ją całkowicie.
— Dobrze, — powiedziała cicho. — Niech trochę pomieszka.
Tydzień później Walentyna Pietrowna wprowadziła się do ich salonu. Przywiozła trzy walizki rzeczy i natychmiast zabrała się za przestawianie wszystkiego. Telewizor powędrował pod okno, kanapę odwróciła do ściany, a kwiaty doniczkowe Mariny wyniosła na balkon.
— Tutaj powinno być jaśniej — tłumaczyła teściowa, przesuwając meble. — A te doniczki tylko kurz zbierają.
Marina milcząco obserwowała, jak salon zamienia się w sypialnię obcej osoby. Aleksiej pomagał matce, taszczył ciężkie rzeczy.
— Mamusia, wygodnie ci tu będzie? — pytał troskliwie.
— Nic, jakoś wytrzymam — westchnęła Walentyna Pietrowna. — Choć miejsca trochę mało.
Minęły trzy miesiące. Marina stała się cieniem we własnym domu. Chodziła na palcach, bojąc się zakłócić spokój teściowej. Przepraszała za każdy szelest, każdy ruch.
Walentyna Pietrowna całkowicie przejęła przestrzeń. Wyrzuciła proszek do prania Mariny, zastępując go swoim. Zakazała kupować jej ulubioną kiełbasę.
— Ta jest droga, weź zwykłą — rozkazywała w sklepie. — Po co wydawać pieniądze?
Rano Marina sprzątała mieszkanie pod czujnym okiem teściowej. Zbierała śmieci, wynosiła je do kosza. W wiadrze coś znajomego błysnęło. Marina pochyliła się i zamarła.
Dziecięcy album ze zdjęciami. Ten jedyny, ze zdjęciami z przedszkola i szkoły. Jedyna pamiątka z dzieciństwa.
Drżącymi rękami wyciągnęła go ze śmieci. Okładka była ubrudzona fusami z herbaty.
— Walentyno Pietrowno — zawołała, wchodząc do salonu. — Dlaczego to jest w śmieciach?
Teściowa nawet nie oderwała wzroku od telewizora.
— A, to? — odparła obojętnie. — Wyrzuciłam. Same graty, tylko miejsce zajmują.
— To są moje zdjęcia z dzieciństwa! — głos Mariny zadrżał.
— Starocie — machnęła ręką Walentyna Pietrowna. — Po co takie rzeczy trzymać?…
— Egoistka! — wypluł. — Myślisz tylko o sobie! Normalna żona wsparłaby męża w trudnej chwili!
Marina przycisnęła się plecami do ściany. Aleksiej stał zbyt blisko, przygniatał ją swoją obecnością.
— Dzieci nie chcesz rodzić, to chociaż tak pomóż rodzinie! — ciągnął dalej. — Matka całe życie się dla nas starała!
— Lesza, posłuchaj… — zaczęła Marina, lecz mąż ją przerwał.
— Może tobie w ogóle rodzina nie jest potrzebna? — jego głos drżał od złości. — To powiedz to wprost!
Marina spuściła głowę. Aleksiej umiał naciskać, znał wszystkie jej czułe punkty. Fala poczucia winy przygniotła ją całkowicie.
— Dobrze, — powiedziała cicho. — Niech trochę pomieszka.
Coś pękło w Marinie. Trzy miesiące upokorzeń, milczenia i wstydu wylały się na zewnątrz.
— Wynoście się! — krzyknęła. — Natychmiast wynoście się z mojego mieszkania!
Teściowa zerwała się z kanapy, w oczach błyszczała złość.
— Jak śmiesz tak się zachowywać wobec starszych! — wrzasnęła. — Powinnaś znać swoje miejsce!
Ze sypialni wybiegł rozczochrany Aleksiej. Usłyszawszy krzyki, natychmiast stanął po stronie matki.
— Mama nigdzie nie pójdzie! — ryknął, patrząc na żonę. — To ty wylecisz na ulicę!
Ale w środku Mariny coś ostatecznie się złamało. Krzyk uwiązł jej w gardle. Patrzyła na męża i teściową chłodnym spojrzeniem. Wściekłość ustąpiła miejsca lodowatemu spokójowi.
— Mieszkanie jest zapisane na mnie — powiedziała cicho, ale wyraźnie. — Tylko ja decyduję, kto tu będzie mieszkać.
— Jak śmiesz! — Aleksiej zrobił krok w jej stronę, twarz czerwona ze złości. — Jestem twoim mężem!
— Byłym mężem — poprawiła Marina, odwracając się w stronę szafy.
Wyjęła dużą sportową torbę i zaczęła pakować do niej rzeczy teściowej. Koszulki, spódnice, szlafrok — wszystko leciało do torby bez ładu.
— Zwariowałaś?! — wrzasnął Aleksiej. — Natychmiast przestań!
Marina nie odpowiadała. Wyciągnęła spod kanapy kapcie Walentiny Pietrowny i rzuciła je za resztą. Teściowa miotała się po pokoju, próbując odebrać swoje rzeczy.
— Córeczko, uspokój się! — jej głos drżał z oburzenia. — Przecież jesteśmy rodziną!
— Rodziną? — Marina gwałtownie się odwróciła. — Rodzina nie wyrzuca dziecięcych zdjęć na śmietnik!
Walentyna Pietrowna cofnęła się pod ścianę. Aleksiej spróbował przechwycić torbę, ale żona go wyminęła.
— Matka całe życie poświęcała się dla dzieci! — krzyczał. — A ty wyrzucasz ją jak psa!
— Pięć lat znosiłam wasze wybryki — Marina zapięła przepełnioną torbę. — Trzy miesiące żyłam jak cień we własnym mieszkaniu!
Weszła do sypialni po rzeczy męża. Swetry, koszule, dżinsy — wszystko do drugiej torby. Aleksiej deptał jej po piętach.
— Opamiętaj się! — chwytał ją za rękę. — Dokąd my pójdziemy?
— To nie moja sprawa — odsunęła go Marina. — Jedźcie do Igora.
— U Igora nie ma miejsca! — zawyła teściowa z salonu. — Tam jest dziecko!
— A tutaj jestem ja! — odkrzyknęła Marina, wychodząc z sypialni z dwiema wypchanymi torbami.
Postawiła je przy drzwiach wejściowych. Wróciła po buty, kosmetyki Walentiny Pietrowny, drobiazgi z szafki nocnej.
— Zwariujesz z samotności! — krzyczał Aleksiej, zakładając kurtkę. — Będziesz na kolanach błagać, żebyśmy wrócili!
Marina w milczeniu trzymała otwarte drzwi. Walentyna Pietrowna szlochała, pakując ostatnie rzeczy do reklamówki.
— Córeczko, zastanów się jeszcze raz — błagała. — Gdzie my teraz będziemy mieszkać?
— Tam, gdzie mieszkaliście przede mną — odpowiedziała Marina.
Aleksiej chwycił swoją torbę i ruszył ku drzwiom. Na progu obejrzał się, twarz wykrzywiona złością.
Walentyna Pietrowna wyszła ostatnia, dźwigając torby. Spojrzała z klatki schodowej.
— Niewdzięczna! — krzyknęła na odchodne. — My chcieliśmy twojego dobra!
Marina zamknęła drzwi. Przekręciła klucz dwa razy, zasunęła łańcuch. Z klatki dochodziły jeszcze krzyki, tupot kroków, trzask drzwi windy.
Potem zapadła cisza.
Marina stała oparta plecami o drzwi, wsłuchując się we własny oddech. Po raz pierwszy od miesięcy w mieszkaniu nie grał telewizor, nie skrzypiała kanapa pod ciężarem teściowej.
Przeszła do salonu. Ustawiła kanapę na dawnym miejscu, obróciła telewizor. Wróciła kwiaty doniczkowe, rozstawiła je na parapetach.
Potem usiadła na kanapie, wzięła do rąk uratowany album ze zdjęciami. Przewracała strony — szkolne apele, urodziny z pięcioma świeczkami, zakończenie w przedszkolu.
I nagle się roześmiała. Cicho najpierw, potem coraz głośniej. Śmiech przeszedł w łzy ulgi, potem znów w śmiech. Marina śmiała się do łez, tuląc album do piersi.
Dom znów należał do niej. Tylko do niej.
