— Valera — powiedziała, stawiając sałatkę na stole i siadając naprzeciwko niego. — Dostałam premię w pracy. I pomyślałam… może odłożymy te pieniądze na lato? Będzie jeszcze czas trochę zaoszczędzić. A w lipcu pojedziemy nad morze. Dzieci przecież nigdy go nie widziały. One też potrzebują dzieciństwa.
— Powinnaś była powiedzieć mi wcześniej. Od dawna chciałem powiedzieć, że mama potrzebuje nowej lodówki. Chce takiej z dwiema drzwiczkami.
Masza prawie sześć lat była na urlopie macierzyńskim. Teraz, gdy obaj jej synowie chodzili do przedszkola, wreszcie mogła wrócić do pracy. Od dawna bardzo chciała pracować.
Próbowała pracować zdalnie w domu, ale okazało się to prawdziwym koszmarem: wystarczyło, że jedno z dzieci się rozchorowało, a cała jej dyscyplina w pracy legła w gruzach. Siedzisz z laptopem, a w pokoju kaszel, kaprysy, krzyki, ciągłe prośby — „mamo, pobaw się!”, „mamo, daj pić!”, „mamo, on mnie popchnął!”. I w efekcie dzień pracy zamieniał się w chaos, a wieczorem bolała ją głowa.
Teraz było inaczej. Rano odprowadzała chłopców do przedszkola, jechała do biura i tam spokojnie zaczynała pracę. Na początku Maria czuła się niepewnie: przez te lata wiele się zmieniło, programy, nowe zasady, nowi pracownicy. Ale stopniowo się wdrożyła i znów poczuła smak życia — tę pewność, którą dawała praca, a przede wszystkim wypłata.
Było ciężko, gdy przez wszystkie te lata Valera sam spłacał kredyt hipoteczny. Czasami czuła się winna, że siedzi w domu, choć rozumiała, że ktoś musi być przy dzieciach. Ale teraz wszystko wyglądało inaczej. Zostało im do spłaty bardzo niewiele. Masza i Valera mieli nadzieję, że dwie pensje pozwolą szybko spłacić resztę.
I wtedy — szczęście. Przed Nowym Rokiem Maria dostała solidną premię. Pieniądze pojawiły się niespodziewanie i od razu pojawiło się pytanie: co z nimi zrobić? Marzyła, by odłożyć je na lato, na wakacje, które z Valerą planowali od wielu lat, ale ciągle odkładali z powodu trudności finansowych.
Masza powiedziała o tym mężowi bardzo ostrożnie, przy kolacji. Przez tydzień nosiła w głowie tę myśl, dobierała słowa, powtarzała w myślach — jak przekonać Valerę, że te pieniądze warto wydać nie na kredyt, nie na codzienne wydatki, lecz na coś, na co oboje czekali i na co zasłużyli.
— Valera — powiedziała, stawiając sałatkę na stole i siadając naprzeciwko. — Dostałam premię w pracy. I pomyślałam… może odłożymy te pieniądze na lato? Będzie jeszcze czas trochę zaoszczędzić. A w lipcu pojedziemy nad morze. Dzieci przecież nigdy go nie widziały. One też potrzebują dzieciństwa.
Mąż milczał, skupiony na nabijaniu kotleta na widelec. Masza zacisnęła palce pod stołem, przygotowując się na sprzeciw. Nagle Valera podniósł głowę i spokojnie powiedział:
— Masz, powinnaś była powiedzieć mi wcześniej. Od dawna chciałem powiedzieć, że mamie potrzebna jest nowa lodówka. Chce taką z dwiema drzwiczkami.
— Lodówka? — nie zrozumiała. — A co ze starą? Przecież działa świetnie.
— Działa, ale jest już przestarzała i mała. Jej jest niewygodnie. Ciągle narzeka. Chcę jej sprawić przyjemność. W końcu mieszka sama.
— Właśnie. Po co jej duża lodówka?
— Nie pytaj. Po prostu jej się podoba. Trochę już odłożyłem, ale twoja premia jest jak znalazł.
— Odłożyłeś? Czyli narzekałeś na brak pieniędzy, a tymczasem odkładałeś je dla mamy? Za moimi plecami i plecami naszych synów? Jestem w szoku… — apetyt Marii całkowicie zniknął.
— I co z tego? Ona jest moją mamą. I muszę.
— A wobec swoich dzieci co jesteś winien?
— One są mi coś winne. W szkole dobrze się uczą.
— Chłopcy są jeszcze w przedszkolu — żona pokręciła głową.
— I co z tego?
Masza skończyły się argumenty. Spodziewała się sporu o kredyt, ale nie o to. Maria tyle czasu myślała, jak przekonać męża, by dał rodzinie kawałek szczęścia, a on nagle zaczął mówić o prezencie dla swojej matki.
— Czyli… — powiedziała powoli — proponujesz zamiast morza dla nas i dzieci kupić lodówkę dla twojej mamy?
Valera wzruszył ramionami, jakby to była najoczywistsza opcja. Masza zakryła twarz rękami, wciąż nie mogąc uwierzyć, co mówi jej mąż.
Przez następne dwa tygodnie Valera nawet nie próbował wrócić do rozmowy o wakacjach. Zachowywał się tak, jakby decyzja została już dawno podjęta i nie było czego omawiać.
— Masz, zobacz — pewnego wieczoru podszedł do niej z telefonem i obrócił ekran — ten model nie jest zły. Dwie komory, zamrażarka na dole, mamie będzie wygodnie. A ten ma ładny kolor, pasuje do wnętrza.
Masza spojrzała i milcząco odwróciła się.
— Nie zamierzam oddawać ci mojej premii na lodówkę dla Anny Iwanowny — powiedziała stanowczo. — Te pieniądze odłożyłam na lato. Pojedziemy z dziećmi nad morze.
Valera jakby ogłuchł. Jego twarz stężała.
— Mówisz poważnie? — prychnął. — Czyli mama dla ciebie — nikt?
— A ja dla ciebie nikt? Dzieci dla ciebie nikt? Mam dość bycia zawsze na drugim miejscu po twojej mamie.
Od tego wieczoru w ich rodzinie zaczął się prawdziwy koszmar. Valera zaczął mścić się: na każde prośby Maszy odpowiadał tym samym:
— Nie ma pieniędzy. Wszystko przez ciebie. Musiałem wziąć kredyt na lodówkę.
— Valera, Nikita potrzebuje butów, bo wyrósł ze starych.
— Nie ma pieniędzy.
— Trzeba opłacić przedszkole.
— Nie ma pieniędzy.
— Kurtka Sashy się podarła, trzeba ją oddać do krawca.
— To nie mój problem.
Masza gryzła wargi aż do krwi, ale duma nie pozwalała jej prosić po raz kolejny. Przestała odwiedzać teściową i odbierać jej telefony. Takiej podłości nie spodziewała się ani po mężu, ani po Annie Iwanownie.
Dobrze, że Masza miała własny, mały pokój w akademiku. Od dawna go wynajmowała, a te pieniądze szły na spłatę kredytu hipotecznego. Bez tego Valera z pewnością przestałby spłacać kredyt w czasie jej urlopu macierzyńskiego.
Nie raz zaczynał rozmowy o tym, żeby sprzedać ten pokój:
— Po co ci ten pokój? I tak przynosi mało pieniędzy. Sprzedaj, a będzie nam lżej.
Ale Masza za każdym razem odmawiała. Wiedziała, że ten malutki pokoik był jej jedynym awaryjnym wyjściem, jej małą twierdzą, której nikt nie mógł jej odebrać. Teraz trzymała się go jak koła ratunkowego. Masza coraz częściej łapała się na myśli, że gdyby nie ten maleńki pokoik w akademiku, dawno by oszalała.
I wkrótce w głowie Marii pojawił się plan dotyczący wakacji.
— Lenka — zadzwoniła do kuzynki — słuchaj, a wy latem planowaliście gdzieś pojechać z Sierieżą i Alisą?
— Tak, myśleliśmy, może nad morze, jeśli uda nam się trochę odłożyć. A co?
— A co, gdybyśmy pojechały razem? Wynajęlibyśmy sąsiednie pokoje w hotelu. Dzieciom byłoby raźniej, a nam spokojniej. Sama z chłopcami nie dam sobie rady.
— Sama? A co z Valerą?
— On nie jedzie. Kupił lodówkę dla swojej mamy i teraz jest zadłużony po uszy.
— Tak? Niezłe! — zdziwiła się kuzynka. — No… dobrze, to jedziemy razem. A Valera nic nie powie, że pojedziecie bez niego?
— Niech mówi, co chce. I tak sama noszę dzieci, a on jakby sąsiad obok mieszkał. Tylko liczy swoje pieniądze, jakby ktoś mu je podkradał…
Tak postanowiły. Masza kupiła bilety na pociąg — od razu w obie strony, dla siebie i dwóch chłopców. Masza zasłużyła przynajmniej na odrobinę odpoczynku od tej niekończącej się fali codziennych obowiązków.
Tymczasem Valera wciąż uważał, że postępuje słusznie. Płacił kredyt za lodówkę i połowę hipoteki. Trudności finansowe chętnie dzielił z Maszą po połowie, a codzienne obowiązki — już nie. Nie interesowało go, skąd żona weźmie pieniądze na swoją część comiesięcznej raty. Swoją połowę płacił sumiennie.
Po pracy Masza pędziła do przedszkola po chłopców, potem do sklepu, w domu gotowała, prała, sprzątała. Valera w tym czasie leżał na kanapie, odpoczywając po pracy.
— Jesteś matką — lubił powtarzać. — Zajmij się dziećmi. To twój obowiązek.
Pewnego dnia, wracając z pracy, Masza poczuła, że coś jest nie tak. W mieszkaniu panowała cisza. Niosła dwa worki z zakupami, a za nią weszli chłopcy.
Kiedy Maria weszła do pokoju, zobaczyła Valerę siedzącego przy stole z jej laptopem. Jego twarz była zła, a oczy czerwone od wściekłości.
— No i co, podróżniczko? — przeszło mu przez zęby. — Kupiłaś bilety? Nad morze się wybierasz? Trzy bilety, tak? — gwałtownie zamknął laptopa. — A ja tu spłacam kredyty, wszystko na sobie ciągnę, a ty wydajesz swoje pieniądze tylko na zabawę?!
Masza postawiła torby na podłodze i spokojnie powiedziała:
— To nie zabawa. To odpoczynek dla dzieci… i dla mnie. Chcę, żeby zobaczyły morze.
— Beze mnie?! — wpadł w furię Valera. — A co z ojcem? Zapomniałaś o mnie!
W korytarzu chłopcy spojrzeli na siebie i przytulili się do siebie. Masza spojrzała na męża pewnym wzrokiem i zrozumiała, że jej decyzja jest całkowicie słuszna. Valera podskoczył, prawie przewracając krzesło. Jego twarz wykrzywiła w gniewie.
— Pakuj swoje rzeczy i wynoś się stąd natychmiast! — krzyknął tak głośno, że chłopcy zakryli uszy rękami.
Masza nie drgnęła. Podniosła torby z zakupami i spokojnie zaniosła je do kuchni. Potem odwróciła się i chłodno powiedziała:
— To również moje mieszkanie. Nigdzie się nie wyniosę.
Valera biegał po pokoju jak uwięziony zwierz. Chwytał się za głowę, uderzał pięścią w ścianę. Ale Masza czuła w sobie siłę. Wyjęła telefon, kilka razy nacisnęła ekran i spokojnie oznajmiła:
— Wszystko. Wniosek o rozwód złożony.
Valera oniemiał.
— Oszalałaś?! — krzyknął. — Z powodu jakiejś lodówki rozbijać rodzinę?!
Masza spojrzała mu prosto w oczy:
— Chodzi nie o lodówkę, Valera. Chodzi o twoje podejście do rodziny. Ty żyjesz sam. My z dziećmi osobno. Czy wiesz, czym interesują się twoi synowie? Jak mają na imię ich opiekunowie w przedszkolu? Chociaż… co ja mówię. Czy wiesz w ogóle numer ich przedszkola?
Jakby burza przeszła nad ich domem. W tym roku wyjazd nad morze trzeba było odwołać — nie było czasu na wakacje. Po trzech miesiącach oficjalnie się rozwiedli. Mieszkanie sprzedano, pieniądze podzielono na pół — Valera liczył każdą kopiejkę i nie ustąpił ani na krok.
Maria sprzedała wszystko, co mogła, dodała oszczędności i kupiła na przedmieściach dwupokojowe mieszkanie. Wciąż musiała spłacić trochę kredytu, ale to było nic w porównaniu z hipoteką, którą ciągnęli razem z mężem.
Valera wrócił do matki. Nowa lodówka okazała się idealna. Anna Iwanowna powitała syna z otwartymi ramionami: znów był przy niej. Karmiła go barszczem, gołąbkami, kotletami z puree. Valera żył swoim najlepszym życiem. Praca — dom, dom — praca. Żadnej rodziny, żadnych dzieci w pobliżu i tym bardziej żadnych problemów.
A Maria… Maria przyzwyczaiła się do trudności. Robiła wszystko tak jak wcześniej: praca, przedszkole, gotowanie, sprzątanie. Tylko teraz gotowała dla trojga zamiast dla piątki. I co najważniejsze — w domu nie było już obcych wyrzutów i przykrych słów skierowanych w jej stronę.
Wieczorem, gdy chłopcy zasypiali, siadała przy oknie z książką i rozkoszowała się chwilą. Jej życie znów należało do niej.
Minął dokładnie rok. Lato znów nadeszło do miasta, gorące, hałaśliwe, zakurzone. Ale tym razem było inne dla Maszy i jej synów.
Gdy rozpoczął się tradycyjny sezon wakacyjny, Maria spakowała walizki, wzięła dzieci za ręce i po raz pierwszy w życiu pojechała z nimi nad morze. Tym razem bez negocjacji, kłótni i skandali, bez konieczności tłumaczenia, dlaczego jest to ważne dla wszystkich.
Podróż była prosta: pociąg, wagony pachnące metalem i herbatą w szklankach na podstawkach, chłopcy, którzy nie mogli zasnąć z podekscytowania i co pięć minut pytali:
— Mamo, a morze już niedługo?
I oto ono — poranek, słońce, słone powietrze i bezkresna błękitna tafla. Synowie z radością zrzucili sandały i z piskiem pobiegli do wody.
Masza stała na brzegu, wdychając morski wiatr. Zamknęła oczy, a serce ścisnęło się z szczęścia. Tak, droga była trudna. Tak, przed nią jeszcze wiele wyzwań. Ale teraz… teraz miała to, dla czego warto było przetrwać wszystko: wolność i dwoje szczęśliwych synów, piszczących z zachwytu w morskich falach.
Wieczorem siedzieli na balkonie wynajętego pokoju, jedli arbuza i śmiali się. Chłopcy spierali się, kto szybciej nauczy się pływać, a Maria słuchała ich i myślała: „Poradziłam sobie. Udało mi się”.
Morze, o którym marzyła przez tyle lat, stało się początkiem nowego życia. Życia, w którym sama decyduje, dokąd iść, i wie, że teraz nikt nie odbierze jej tego prawa.
