— Czyli sugerujesz, żebym pojechała i uniżenie podziękowała twojej mamie za to, że ośmieliła się wypowiedzieć na głos prawdę o swojej nieadekwatności?
— Może nakryć stół porcelaną? — Wiera stała na środku kuchni, nerwowo stukając paznokciami o blat. — Tą samą, ślubną?
Ilja oderwał wzrok od telefonu:
— Mama nawet nie zwróci uwagi. Po prostu przygotuj coś normalnego.
— Normalnego? — Wiera parsknęła śmiechem. — Przez pięć lat nie zrozumiałam, co dla twojej matki oznacza „normalne”.
Ilja odłożył telefon i podszedł do żony, obejmując ją ramieniem. Pachniał znajomą wodą kolońską.
— Mama jest po prostu specyficzna. Ona nie złośliwie ciągle się ciebie czepia, trzeba jej trochę odpuścić.
— Odpuścić? — Wiera wyswobodziła się z objęć i odwróciła do męża. — Bo za każdym razem znajduje powód, żeby mnie upokorzyć? Ostatnio przyniosła mi fartuch, mówiąc, że „dobrze by było nauczyć się gotować chociaż coś przyzwoitego”. A wcześniej przysłała mi książkę „Jak zostać idealną żoną”.
— No i co z tego? — wzruszył ramionami Ilja. — To tylko prezenty. Weź to tak odbieraj.
— To nie prezenty, Ilja. To aluzje. Bardzo czytelne.
Wiera otworzyła lodówkę i zaczęła wyjmować produkty. Dziś chciała przygotować coś wyjątkowego. Może jeśli danie będzie wystarczająco wykwintne, teściowa przynajmniej milczałaby zamiast, jak zwykle, zacząć krytykować.
— Wiesz, czasem mam wrażenie, że ty celowo doszukujesz się drugiego dna w jej słowach — Ilja nalał sobie kawy. — Ona po prostu chce, żebym miał dobrze.
— To dlaczego nie może dopuścić, że ze mną już masz dobrze? — Wiera chwyciła nóż i zaczęła wściekle siekać warzywa. — Przez pięć lat ani razu nie powiedziała o mnie nic pozytywnego.
— No może mówiła, tylko nie zwróciłaś uwagi — machnął ręką Ilja.
— Naprawdę? — Wiera odłożyła nóż i spojrzała na męża. — Podaj chociaż jeden przykład, kiedy twoja matka mnie pochwaliła. Albo chociaż nie znalazła powodu do krytyki.
Ilja milczał, mieszając cukier w filiżance.
— No właśnie — skinęła głową Wiera. — Bo takiego przypadku nie było.
Wróciła do gotowania, a Ilja wyszedł z kuchni, rzucając na odchodne:
— O szóstej będzie tutaj. Postaraj się być… No, wiesz.
— Jaką? — zapytała Wiera, nie odwracając się. — Niewidzialną?
W odpowiedzi usłyszała tylko westchnienie.
Wiera spojrzała na zegarek — zostały jej cztery godziny do wizyty teściowej. Margarita Stiepanowna nigdy się nie spóźniała, jakby specjalnie przychodziła punktualnie, żeby potem zrugać synową, jeśli ta czegoś nie zdążyła przygotować.
Zdecydowała, że zrobi kaczkę z jabłkami i pomarańczami — danie, którego nauczyła się kiedyś na kursie kulinarnym. Do kaczki — ziemniaczany gratin i sałatka z rukolą. Na deser — czekoladowy fondant z lodami. Nie to, żeby Margarita Stiepanowna doceniła jej starania, ale przynajmniej trudniej będzie się przyczepić.
Wiera założyła fartuch, włączyła muzykę i zanurzyła się w gotowaniu. To zawsze pomagało jej się uspokoić — rytmiczne ruchy, aromaty przypraw, jasny schemat działania. Przy pracy prawie zapomniała o nadchodzącej wizycie.
O piątej wszystko było gotowe. Kaczka zarumieniła się w piekarniku, gratin rozpływał się serem, fondanty czekały w lodówce na swoją kolej. Wiera szybko wzięła prysznic i przebrała się w beżową sukienkę, która podkreślała jej figurę, ale była wystarczająco stonowana na spotkanie z teściową. Margarita Stiepanowna pogardzała „wulgarnością” w stroju, choć jej definicja wulgarności była niezwykle szeroka.
Punktualnie o szóstej rozległ się dzwonek do drzwi.
— Otwórz, ja jeszcze nie gotowy! — krzyknął Ilja z łazienki.
Wiera wzięła głęboki wdech, wydech i podeszła do drzwi. Na progu stała Margarita Stiepanowna — wysoka, szczupła kobieta z idealnie ułożoną fryzurą. Pomimo sześćdziesiątki wyglądała na pięćdziesiąt — efekt wieloletnich inwestycji w kosmetologów i chirurgów plastycznych.
— Dzień dobry, Margarito Stiepanowno — Wiera uśmiechnęła się sztucznie. — Proszę, niech pani wejdzie.
Teściowa zmierzyła synową oceniającym wzrokiem.
— Witaj, Wiero — powiedziała chłodno, wchodząc do mieszkania. — A co ty masz z włosami? Nowa fryzura? Wygląda… Ciekawie.
Wiera poprawiła swoje idealne loki. Pierwsza szpilka wbita, pomyślała. Wieczór dopiero się zaczyna.
Margarita Stiepanowna przeszła do salonu, rozglądając się jak u siebie:
— Ramki na zdjęcia chociaż przecierasz? — przejechała palcem po jednej. — Naprawdę tak trudno dbać o porządek?
Wiera zacisnęła zęby, ale nic nie powiedziała. Sprzątała przecież wczoraj i nigdzie nie było żadnego kurzu.
— A gdzie mój syn? — Margarita Stiepanowna usiadła w fotelu, starannie poprawiając fałdy swojej granatowej sukienki.
— Ilja zaraz wyjdzie — odpowiedziała Wiera. — Napije się pani aperitifu?
— Nie piję przed kolacją, przecież wiesz — teściowa zacisnęła usta. — W moim wieku trzeba pilnować figury. Chociaż — zmierzyła Wierę wzrokiem — tobie też może by się przydało.
Wiera poczuła, jak w środku gotuje się złość, ale opanowała się. Tylko nie dziś. Nie teraz.
— Mamo! — Ilja pojawił się w drzwiach salonu, szeroko się uśmiechając. — Jak się cieszę, że cię widzę!
Margarita Stiepanowna natychmiast się odmieniła. Jej twarz rozjaśnił uśmiech, podniosła się i rozłożyła ramiona:
— Ilusza, mój chłopczyku! Schudłeś? Źle cię karmią?
Wiera przewróciła oczami i wróciła do kuchni, by nakryć do stołu. Przez uchylone drzwi słyszała, jak teściowa wypytuje Ilję o pracę, zdrowie, plany. Słuchała jego odpowiedzi z zachwytem, wzdychając z podziwem. Dlaczego nie mogła choćby udawać takiej uprzejmości wobec niej?
Gdy kolacja była gotowa, Wiera zawołała ich do stołu.
— O, nawet obrus położyłaś — skomentowała Margarita Stiepanowna, siadając na swoim miejscu. — Postęp.
Wiera rozstawiła talerze z aromatyczną kaczką, gratinem i sałatką. Dania wyglądały jak z okładki magazynu kulinarnego — bardzo się starała.
— Kaczka z pomarańczami i jabłkami — oznajmiła Wiera. — Smacznego.
Margarita Stiepanowna spojrzała na talerz, potem wzięła widelec i nożyk, odcięła maleńki kawałek mięsa i włożyła do ust. Wiera i Ilja czekali na werdykt.
— Sucha — stwierdziła wreszcie. — I brakuje przypraw. Kaczka powinna być soczysta.
Wiera powoli wypuściła powietrze. Kaczka była idealna i oboje o tym wiedzieli.
— Mamo, moim zdaniem bardzo smaczna — próbował bronić Ilja, wkładając do ust duży kawałek mięsa.
— Po prostu nie jesteś rozpieszczony dobrą kuchnią — odparła Margarita Stiepanowna. — W twoim wieku twój ojciec był już stałym klientem najlepszych restauracji w naszym mieście, do których zabierał mnie co piątek.
Odsunęła demonstracyjnie talerz i upiła łyk wody.
— Nie będzie pani jadła? — zapytała Wiera, starając się, by jej głos brzmiał neutralnie.
— Obawiam się, że to niejadalne — odparła teściowa. — Ale nie martw się, nie każdemu jest dane być dobrą kucharką.
Wiera poczuła, jak coś w niej pękło. Godziny przygotowań, cały wysiłek — i taka reakcja.
— Mamo, przestań — powiedział w końcu Ilja. — Wiera się starała.
— Starała się — przytaknęła Margarita Stiepanowna. — Ale rezultat… Ilusza, tobie potrzeba porządnej żony, a nie tego nieporozumienia, które nie potrafi nawet przygotować normalnej kolacji.
Widelec Wiery z brzękiem upadł na talerz.
— Margarita Stiepanowno — spojrzała teściowej prosto w oczy — proszę przestać mnie obrażać.
— A ona jeszcze pyskować śmie! — Margarita Stiepanowna odwróciła się do syna. — Widzisz, na co ona sobie pozwala?!
— Wiera… — zaczął ostrzegawczo Ilja, ale żona mu przerwała:
— Nie, Ilja. Już tego dłużej nie będę znosić. Pięć lat słucham, jaka jestem beznadziejna, nieudolna, brzydka. Pięć lat próbuję przypodobać się osobie, która z góry postanowiła mnie nienawidzić. To się skończy dzisiaj.
Margarita Stiepanowna zerwała się tak gwałtownie, że krzesło za nią się przewróciło:
— Ty będziesz mi rozkazywać?! Zabrałaś mi chłopca, a teraz jeszcze śmiesz podnosić głos?!
Rzuciła się przez stół, próbując dosięgnąć twarzy Wiery paznokciami. Ilja ledwo zdążył wstać i chwycić matkę za ręce.
— Mamo! Mamo, uspokój się!
Ale Margarita Stiepanowna jakby oszalała. Szarpała się w ramionach syna, krzycząc i wijąc się:
— Puść! Ja jej pokażę! Ona się ode mnie dowie!
— Widzisz teraz, kim ona naprawdę jest? — Wiera cofnęła się, patrząc na rozwścieczoną teściową. — Nienormalna wariatka! Nic dziwnego, że twój ojciec od niej uciekł!
Słowa te podziałały na Margaritę Stiepanownę jak kubeł lodowatej wody. Zwiotczała w rękach syna, po czym nagle wybuchnęła płaczem.
— Słyszałeś? Słyszałeś, co ona powiedziała?! — wskazywała drżącym palcem na Wierę. — I pozwalasz jej tak mówić o swojej matce?!
Nie czekając na odpowiedź, wyrwała się z rąk Ilji, chwyciła torebkę i wybiegła z mieszkania, głośno pociągając nosem.
W jadalni zapadła cisza. Wiera patrzyła na męża, czekając na jego reakcję. Ilja stał nieruchomo, wpatrzony w przewrócone krzesło.
— Zadowolony? — zapytała w końcu Wiera. — Teraz zobaczyłeś, jaka naprawdę jest twoja matka.
Ilja powoli odwrócił się do niej, a ona zadrżała na widok wyrazu jego twarzy.
— Nie, Wiera — jego głos był cichy, ale brzmiała w nim stal. — Dziś zobaczyłem, jaka naprawdę jesteś ty.
Poranek był zimny. Wiera leżała w łóżku, patrząc w sufit. Ilja nie wrócił na noc — po wyjściu matki również trzasnął drzwiami, mówiąc, że musi przewietrzyć głowę. Nie pytała, dokąd idzie. Wiedziała.
Telefon na szafce nocnej zadzwonił. Wiera sięgnęła ręką, zobaczyła imię męża i rozłączyła połączenie. Nie teraz. Nie była gotowa na kolejną rundę.
Po minucie telefon zadzwonił ponownie. Wiera westchnęła i odebrała.
— Słucham.
— Musimy porozmawiać — głos Ilji brzmiał zmęczono. — Zaraz będę w domu.
— Dobrze — odpowiedziała Wiera i odłożyła słuchawkę.
Wstała, pościeliła łóżko, umyła się, zaparzyła kawę. Ruchy były mechaniczne, wyuczone przez lata wspólnego życia. W głowie przewijały się urywki wczorajszego wieczoru — krzyki, obelgi, obłąkana twarz Margarity Stiepanowny, próbującej dosięgnąć jej paznokciami.
Dźwięk przekręcanego w zamku klucza wyrwał ją z zamyślenia. W progu stał Ilja — nieogolony, z zaczerwienionymi oczami, w pogniecionej koszuli.
— Wyglądasz okropnie — stwierdziła Wiera.
— Ty też nie jesteś w najlepszej formie — odparł Ilja, wchodząc do mieszkania. — Jest kawa?
Wiera bez słowa nalała mu filiżankę. Usiedli przy kuchennym stole, patrząc na siebie jak obcy ludzie.
— Mama przepłakała całą noc — powiedział w końcu Ilja. — Musiała wezwać lekarza, podskoczyło jej ciśnienie.
Wiera upiła łyk kawy:
— I chcesz, żebym poczuła się winna?
— Chcę, żebyś okazała choć odrobinę współczucia! — Ilja uderzył dłonią w stół, filiżanki podskoczyły. — To starsza kobieta, ma chore serce!
— A ja mam chorego ducha od jej ciągłego poniżania — odparła spokojnie Wiera. — Ale to jakoś nigdy cię nie obchodziło.
Ilja głęboko odetchnął, najwyraźniej próbując się opanować:
— Posłuchaj, rozumiem, że między wami są trudne relacje…
— Trudne? — Wiera prychnęła. — Ilja, twoja matka mnie nienawidzi. Robi wszystko, żeby mnie zniszczyć psychicznie, a ciebie zatrzymać tylko dla siebie. To nie „trudne relacje”, to przemoc.
— Nie dramatyzuj — machnął ręką Ilja. — Mama po prostu… taka jest. Ma własne wyobrażenia o tym, jaka powinna być żona.
— A ja tym wyobrażeniom nie odpowiadam i nigdy odpowiadać nie będę — dokończyła za niego Wiera. — Dlatego pozwala sobie mnie obrażać, poniżać, a wczoraj o mało nie podrapała mi twarzy.
Ilja przeczesał dłonią włosy, jeszcze bardziej je roztrzepując:
— Wiera, posłuchaj… Mama dzwoniła do mnie rano, kiedy od niej wyszedłem. Nadal płakała, mówiła, że nigdy ci nie wybaczy tych słów. Musisz przeprosić.
Wiera patrzyła na niego, nie wierząc własnym uszom:
— Przeprosić? Ja?!
— Tak, ty — Ilja wyprostował się. — Pojechać do niej i poprosić o wybaczenie za to, że nazwałaś ją… Jak to powiedziałaś?
— Nienormalną wariatką — przypomniała Wiera. — I to prawda.
Ilja zerwał się z krzesła, jego twarz poczerwieniała ze złości:
— To moja matka! Nie masz prawa tak o niej mówić!
— A ona ma prawo tak mnie traktować? — Wiera również wstała, patrząc mu prosto w oczy. — Dlaczego nigdy mnie przed nią nie bronisz, a zawsze stajesz po jej stronie?
— Bo ona jest moją rodziną! — wykrzyknął Ilja.
— A ja kim jestem? — zapytała cicho Wiera.
Ilja zamilkł, odwracając się do okna.
— No właśnie — skinęła głową Wiera. — Wiedziałam.
— Po prostu pojedźmy do niej — powiedział zmęczonym głosem Ilja. — Przeprosisz, ona też przeprosi i zapomnimy o tym incydencie.
Wiera patrzyła na jego plecy, na zgarbione ramiona, na człowieka, który kiedyś przysięgał ją kochać i chronić. W jej wnętrzu coś ostatecznie pękło.
— Czyli chcesz, żebym pojechała i kłaniała się twojej mamusi za to, że powiedziałam prawdę o tym, jak bardzo jest nienormalna? W życiu!
— Ale tak trzeba!
— Nie pojadę przepraszać za to, że broniłam się przed osobą, która próbowała mnie zaatakować. Nie pojadę i koniec. — Skrzyżowała ręce na piersi.
Ilja powoli się odwrócił, jego oczy zwęziły się:
— Wiera, to nie podlega dyskusji. Obraziłaś moją matkę i musisz przeprosić.
— Nie — odpowiedziała stanowczo. — Mam dość bycia workiem treningowym w waszej rodzinnej relacji z mamusią. Jeśli tak troszczysz się o jej uczucia, może powinieneś się do niej przeprowadzić?
Ilja zrobił krok do przodu, nachylając się nad nią:
— A nie zapomniałaś, czyje to mieszkanie? Kto spłaca kredyt?
— Spłacamy go oboje — odparła Wiera. — I nie zostanę z człowiekiem, który nie szanuje mnie ani moich uczuć.
— W takim razie pakuj się i wynoś — powiedział chłodno Ilja. — Skoro nie jesteś w stanie zdobyć się nawet na zwykłe przeprosiny.
Wiera patrzyła na stojącego przed sobą mężczyznę i nie poznawała go. Gdzie podział się ten Ilja, w którym zakochała się pięć lat temu? Gdzie zniknął mężczyzna, z którym snuli wspólne marzenia?
— O nie — powiedziała cicho. — Nigdzie się nie wyniosę. To nasze mieszkanie. A ty… — wskazała na drzwi wejściowe — możesz iść do mamusi. Skoro jest ważniejsza od żony.
Nigdy nie przypuszczała, że zdoła wyrzucić męża za drzwi. A jednak to zrobiła — spakowała jego rzeczy, ułożyła je w walizce i postawiła przy progu.
— To szaleństwo — Ilja patrzył na walizkę, jakby nie wierząc własnym oczom. — Naprawdę wyrzucasz mnie z własnego mieszkania?
— Nie, daję ci wybór — Wiera oparła się o ścianę. — Albo ja, albo twoja matka. Dalej tak być nie może.
— To ultimatum? — twarz Ilji wykrzywiła się z oburzenia.
— To rzeczywistość — odpowiedziała spokojnie Wiera. — Nie będę już dłużej znosić jej wyskoków, a ty nie będziesz żądać, żebym się przed nią upokarzała.
Ilja patrzył na żonę długim spojrzeniem. Coś w jego oczach się zmieniało — od gniewu do zagubienia, od zagubienia do czegoś, czego Wiera nie potrafiła rozpoznać.
— Mama zawsze była przy mnie — powiedział w końcu. — Kiedy ojciec odszedł, sama mnie wychowywała, pracowała na dwóch etatach…
— I teraz domaga się dożywotniego wynagrodzenia za to — dokończyła Wiera. — Ilja, rozumiem twoją wdzięczność. Ale to nie znaczy, że musisz pozwalać jej rządzić naszym życiem.
— Ty nie rozumiesz — pokręcił głową. — Nie możesz zrozumieć.
Wiera westchnęła:
— Może i nie. Ale wiem jedno: nie zasługuję na to, jak mnie traktuje. I ty też o tym wiesz.
Ilja chwycił za rączkę walizki:
— Nie mogę wybierać między wami.
— Już wybrałeś — powiedziała cicho Wiera. — Za każdym razem, kiedy milczałeś, gdy mnie upokarzała. Za każdym razem, gdy stawałeś po jej stronie przeciwko mnie. Za każdym razem, gdy wymagałeś, żebym znosiła i się uginała.
Otworzyła drzwi:
— Skoro matka ważniejsza, jedź do niej. A ja nie zamierzam przepraszać za prawdę.
Ilja wyszedł, nawet się nie odwracając. Wiera zamknęła drzwi i oparła się o nie plecami, powoli zsuwając się na podłogę. Dopiero teraz, gdy wszystko się skończyło, zaczęła drżeć. Objęła kolana ramionami i zapłakała — pierwszy raz od dawna.
Minął tydzień w dziwnym odrętwieniu. Wiera chodziła do pracy, wracała do domu, gotowała kolację dla jednej osoby, oglądała seriale. Ilja nie dzwonił, nie pisał. Sprawdzała telefon, złościła się na siebie za tę słabość, potem sprawdzała ponownie.
Ósmego dnia rozległ się dzwonek do drzwi. Wiera zastygła. Serce podskoczyło jej do gardła. Powoli podeszła do drzwi, spojrzała przez wizjer. Ilja.
— Czego chcesz? — zapytała, nie otwierając.
— Porozmawiać — jego głos był przytłumiony. — Proszę, Wiera.
Wahała się chwilę, potem przekręciła zamek. Ilja wyglądał na wychudzonego, zmęczonego. W rękach — bukiet jej ulubionych różowych róż.
— Mogę wejść?
Wiera bez słowa cofnęła się, robiąc mu miejsce. Przeszli do kuchni — tego samego miejsca, gdzie odbyła się ich ostatnia rozmowa.
— Wszystko przemyślałem — zaczął Ilja, kładąc kwiaty na stół. — Miałaś rację.
Wiera skrzyżowała ręce na piersi:
— W czym konkretnie?
— We wszystkim — westchnął ciężko. — Mama… Ona naprawdę zawsze źle cię traktowała. A ja przymykałem na to oczy, bo… tak było łatwiej.
— Łatwiej dla kogo? — zapytała Wiera. — Dla ciebie? Dla niej? Ale nie dla mnie.
— Wiem — przytaknął Ilja. — Rozmawiałem z nią. Naprawdę rozmawiałem. Powiedziałem, że więcej nie zniosę takiego traktowania mojej żony.
— I co odpowiedziała?
— Że mnie zaczarowałaś — Ilja uśmiechnął się gorzko. — Że zdradzam własną matkę dla kobiety, która zniszczy mi życie.
Wiera pokręciła głową:
— I jesteś zaskoczony? Ona nigdy się nie zmieni, Ilja.
— Wiem — spojrzał jej w oczy. — Dlatego powiedziałem, że przerywamy kontakt, dopóki nie przeprosi cię i nie zacznie zachowywać się z szacunkiem.
Wiera milczała, nie wiedząc, co powiedzieć. Na te słowa czekała pięć lat.
— Naprawdę tak jej powiedziałeś?
— Tak — Ilja przetarł twarz dłońmi. — Powinienem był zrobić to dawno temu. Przebacz mi.
Wiera patrzyła na męża, próbując uporządkować własne uczucia. Złość? Ulga? Nieufność?
— Ilja — w końcu się odezwała. — Cieszę się, że porozmawiałeś z matką. Ale problem nie leży tylko w niej. Leży w nas. W tym, że zawsze ją wybierałeś. Zawsze stawiałeś jej uczucia ponad moje. Jak mam być pewna, że to się nie powtórzy?
Ilja spróbował chwycić ją za rękę, ale się odsunęła:
— Nie, pozwól mi skończyć. Odszedłeś do matki, kiedy cię potrzebowałam. Kazałeś mi się upokarzać przed kimś, kto próbował mnie obrazić. Groziłeś, że wyrzucisz mnie z naszego domu. Jak mam znowu ci zaufać?
— Nie proszę, byś mi zaufała od razu — powiedział cicho Ilja. — Proszę tylko, byś pozwoliła mi na nowo to zaufanie zdobyć.
Wiera podeszła do okna, patrząc na ulicę. Kochała kiedyś tego człowieka. Może kocha nadal. Ale teraz ważniejsze było coś innego.
— Nie — odwróciła się. — Nie mogę cię wpuścić z powrotem, Ilja. Za dużo się wydarzyło. Za wiele zostało powiedziane. Twój wybór już został dokonany.
— Wiera, błagam…
— Idź — wskazała na drzwi. — Zabierz swoje kwiaty i idź.
Ilja stał, nieruchomo, jakby nie wierząc, że to koniec.
— Kocham cię — powiedział.
— A ja kochałam ciebie — odpowiedziała Wiera. — Ale to nie wystarczyło.
Odprowadziła go do drzwi i zamknęła za nim, tym razem — na zawsze.
