— Zabraniąm ci tam jechać! — te słowa wykrzyczała teściowa, wpadając do naszego mieszkania bez pukania i machając wydrukiem naszej wycieczki.

— Zabraniąm ci tam jechać! — głos Galiny Michajłowny drżał od ledwo powstrzymywanej furii, kiedy dosłownie wdarła się do mieszkania syna bez zapowiedzi.

Lena znieruchomiała z garnkiem w dłoniach, nie wierząc własnym oczom. Teściowa stała pośrodku ich kuchni w drogim futrze, ściskając w ręku jakiś papier. Jej twarz płonęła z oburzenia.

Igor zerwał się od stołu, przy którym jeszcze chwilę temu spokojnie jadł obiad z żoną.

— Mamo, co się stało? O co chodzi?

Galina Michajłowna rzuciła papier na stół. Okazało się, że to wydruk ze strony biura podróży — potwierdzenie rezerwacji wycieczki do Turcji dla dwóch osób.

— O to chodzi! Sąsiadka Tamara widziała, jak wchodziłeś do biura podróży! I dobrze zrobiła, że mi powiedziała! Jak mogłeś?!

Lena ostrożnie odstawiła garnek na kuchenkę i odwróciła się do teściowej.

— Galino Michajłowno, z Igorem planowaliśmy ten urlop od pół roku. W czym problem?

Teściowa nawet na nią nie spojrzała, dalej wbijając wzrok w syna.

— Problem w tym, że mój jedyny syn zamierza zostawić rodzoną matkę na dwa tygodnie! Mało wam, że mieszkacie osobno, to jeszcze wyjeżdżacie nie wiadomo dokąd!

— Mamo, to tylko urlop — spróbował ją uspokoić Igor. — Wrócimy za dwa tygodnie.

— A jeśli coś mi się stanie? — Galina Michajłowna przyłożyła rękę do serca. — Mam sześćdziesiąt osiem lat! Skacze mi ciśnienie, bolą mnie stawy! A wy będziecie się opalać na plaży, podczas gdy ja tu sama…

Lena poczuła, jak w środku narasta znajome rozdrażnienie. Przez trzy lata małżeństwa naliczyła już dziesiątki takich „ataków serca”, które trafiały teściową zawsze wtedy, gdy oni z Igorem planowali coś bez jej udziału.

— Galino Michajłowno, ma pani telefon. W razie czego zawsze może pani zadzwonić — powiedziała spokojnie Lena.

Teściowa wreszcie ją dostrzegła — spojrzeniem zimnym i pogardliwym.

— Ja z tobą nie rozmawiam! To wszystko przez ciebie! Przed tobą mój syn nigdzie beze mnie nie wyjeżdżał!

— Przed mną pani syn miał dwadzieścia pięć lat — odparła Lena. — Teraz ma trzydzieści dwa. Ludzie dorastają, zakładają rodziny, jeżdżą na wakacje…

— Nie ucz mnie żyć! — przerwała jej Galina Michajłowna. — Wychowywałam mojego syna sama, bez męża! Całe życie mu poświęciłam! A teraz jakaś… — spojrzała wymownie na Lenę — odbiera mi go!

Igor stanął między kobietami, próbując rozładować napięcie.

— Mamo, nikt nikomu nikogo nie odbiera. My tylko chcemy odpocząć. Pierwszy urlop od trzech lat!

— Odpoczywać można i tutaj! — ucięła Galina Michajłowna. — Na działce, na przykład. Też bym pojechała, świeżym powietrzem pooddychała…

Lena przewróciła oczami. Działka teściowej to oddzielna historia. Każdy weekend Galina Michajłowna wymagała, żeby przyjeżdżali pomagać jej w ogródku, przy remoncie, przy sprzątaniu. I za każdym razem znajdowała powód, żeby skrytykować synową — a to grządki źle odchwaszczone, a to obiad niesmaczny, a to naczynia nie tak umyte.

— Już zapłaciliśmy za wycieczkę — powiedział stanowczo Igor. — I nie będziemy jej odwoływać.

Galina Michajłowna dramatycznie rozłożyła ręce.

— Zapłaciliście! A zapytać mnie? Jestem, przypominam, twoją matką!

— I co z tego? — nie wytrzymała Lena. — Mamy pytać panią o zgodę na każdy krok? Jesteśmy dorosłymi ludźmi!

— Igor! — Galina Michajłowna demonstracyjnie zignorowała synową. — Pozwolisz jej tak do mnie mówić?

Igor bezradnie spoglądał to na matkę, to na żonę.

— Mamo, Lena ma rację. Mamy prawo pojechać na urlop…

— Prawo! — przedrzeźniła go Galina Michajłowna. — A obowiązki wobec matki masz? Czy ta — skinęła głową na Lenę — całkiem ci mózg zlasowała?

Lena zacisnęła pięści. „Ta” — ulubione określenie teściowej. Przez trzy lata ani razu nie nazwała jej po imieniu. Tylko „ta”, „twoja żona” albo po prostu ją ignorowała.

— Wie pani co, Galino Michajłowno — Lena zrobiła krok do przodu. — Mam dość! Dość pani chamstwa, manipulacji i histerii! Jedziemy na urlop, czy się to pani podoba, czy nie!

Teściowa aż poczerwieniała.

— Igor! Słyszysz to? Ona obraża twoją matkę!

— Mówię prawdę! — Lena nie mogła już się zatrzymać. — Kontroluje pani każdy nasz krok, dzwoni po dziesięć razy dziennie, żąda meldowania się gdzie jesteśmy i z kim! To nie jest normalne!

— Nienormalne jest to, że syn zapomina o matce! — krzyknęła Galina Michajłowna. — Że żona nastawia go przeciwko własnej matce!

— Nikogo przeciwko nikomu nie nastawiam! Chcę tylko żyć własnym życiem!

— Własnym? — Galina Michajłowna zaśmiała się złośliwie. — A mieszkanie, w którym żyjecie, czyje? Przypomnieć, kto dał pieniądze na wkład własny?

No właśnie. Główny argument teściowej. Rzeczywiście, kiedy kupowali mieszkanie, Galina Michajłowna dała im trzysta tysięcy na wkład. I od tamtej pory przy każdej okazji im to wypominała.

— Oddajemy pani te pieniądze co miesiąc! — przypomniała Lena. — Po dwadzieścia tysięcy, zgodnie z umową!

— Pieniądze to jedno, a wdzięczność — drugie! — odcięła teściowa. — Wychowana dziewczyna potrafiłaby docenić pomoc teściowej, a nie pyszczyć!

— Wychowana teściowa nie właziłaby do mieszkania bez zaproszenia! — odparła Lena.

— To mieszkanie mojego syna!

— I moje również! Jesteśmy małżeństwem, jeśli pani zapomniała!

Galina Michajłowna pogardliwie prychnęła.

— Małżeństwo… Zobaczymy, na jak długo! Igor — zwróciła się do syna, który przez cały ten czas milczał. — Albo ja, albo ona! Wybieraj!

W kuchni zapadła cisza. Lena spojrzała na męża, wstrzymując oddech. Oto moment prawdy. Trzy lata znosiła wybryki teściowej, mając nadzieję, że Igor kiedyś postawi matkę na miejscu. I właśnie ten moment nadszedł.

Igor pobladł, przenosząc wzrok z matki na żonę.

— Mamo, nie stawiaj ultimatów…

— Trzeba! — ucięła Galina Michajłowna. — Nie będę dłużej znosić chamstwa tej osoby! Albo się z nią rozwiedziesz, albo zapomnij, że masz matkę!

Lena poczuła, jak serce spada jej gdzieś w dół. Czy teściowa naprawdę jest gotowa pójść tak daleko?

— Mamo, przecież nie mówisz poważnie… — wymamrotał Igor.

— Jak najbardziej poważnie! Mam dość upokorzeń! Twoja żona mnie nie szanuje, pyskuje, nastawia cię przeciwko mnie! Już tego nie zniosę!

Igor stał między dwiema kobietami jak między młotem a kowadłem. Lena widziała, jak rozpaczliwie próbuje znaleźć wyjście z sytuacji.

— Uspokójmy się wszyscy — powiedział w końcu. — Mamo, idź do domu, ochłoń. Porozmawiamy później…

— Nie! — Galina Michajłowna tupnęła nogą. — Nie wyjdę stąd, dopóki nie usłyszę odpowiedzi! Kogo wybierasz?

Igor wziął głęboki oddech i spojrzał na matkę.

— Mamo, kocham cię. Jesteś moją matką i to się nigdy nie zmieni. Ale Lena jest moją żoną. Złożyłem jej przysięgę przed ludźmi i przed Bogiem. I nie zamierzam jej łamać.

Galina Michajłowna cofnęła się, jakby dostała cios.

— Czyli wybierasz ją?

— Wybieram swoją rodzinę — powiedział stanowczo Igor. — I ty zawsze możesz być jej częścią, jeśli zechcesz. Ale musisz szanować moją żonę. I nasze decyzje.

— Szanować? — Galina Michajłowna roześmiała się histerycznie. — Szanować tę… tę…

— Dość! — Igor podniósł głos, co zdarzało się niezwykle rzadko. — Mamo, proszę cię, odejdź. Teraz. Kiedy się uspokoisz, zadzwoń, porozmawiamy na spokojnie.

Galina Michajłowna patrzyła na syna tak, jakby widziała go po raz pierwszy.

— Wychowałam niewdzięcznego syna — wysyczała przez zęby. — Całe życie ci poświęciłam, a ty… dla jakiejś obcej kobiety…

— Lena nie jest obca. Jest moją żoną — przerwał jej Igor. — I jeśli nie możesz tego zaakceptować, to… bardzo mi przykro.

Galina Michajłowna odwróciła się bez słowa i ruszyła do wyjścia. Przy drzwiach zatrzymała się i obejrzała.

— Pożałujesz tego, Igor. Kiedy ona cię rzuci, a rzuci — zobaczysz — nie przychodź do mnie z płaczem!

Drzwi trzasnęły z hukiem.

Igor i Lena zostali sami pośrodku kuchni. Przez kilka minut milczeli, próbując przetrawić to, co się stało.

— Dziękuję — powiedziała cicho Lena.

Igor objął ją, przyciągając do siebie.

— Przepraszam, że tak długo nie potrafiłem tego zrobić. Po prostu… to moja matka…

— Rozumiem — Lena wtuliła twarz w jego ramię. — Ale zaczynałam już myśleć, że nigdy nie staniesz po mojej stronie.

— Zawsze byłem po twojej stronie. Tylko… bałem się ją zranić. Naprawdę wychowała mnie sama, dużo poświęciła…

— Ale to nie daje jej prawa kierować twoim życiem — powiedziała łagodnie Lena. — Masz prawo do własnej rodziny i własnych decyzji.

Igor skinął głową.

— Wiesz, może to i lepiej. Nie da się całe życie żyć pod jej dyktando.

Kolejne dni minęły w dziwnej ciszy. Galina Michajłowna nie dzwoniła, co było do niej zupełnie niepodobne. Zwykle wydzwaniała po kilka razy dziennie, kontrolując każdy krok syna.

— Może do niej zadzwonię? — zaproponował Igor trzeciego dnia. — A jeśli coś jej się stało?

Lena pokręciła głową.

— To manipulacja, Igor. Ona czeka, aż pobiegniesz z przeprosinami.

— Ale może jest chora…

— Gdyby była chora, zdążyłaby już zadzwonić dziesięć razy i wszystko opowiedzieć — zauważyła Lena. — Twoja matka nie jest z tych, którzy cierpią po cichu.

I rzeczywiście, piątego dnia teściowa dała o sobie znać. Ale nie osobiście — do Igora zadzwoniła jego ciotka, Wiera, rodzona siostra Galiny Michajłowny.

— Igoriek, co się u was stało? — zapytała zaniepokojona. — Galka miejsca sobie nie może znaleźć, cały czas płacze!

— Ciociu Wiero, mama sama sprowokowała tę sytuację — odparł zmęczonym głosem Igor. — Postawiła mi ultimatum: albo matka, albo żona. Co miałem zrobić?

— No nie wiem… może trzeba było delikatniej… W końcu wychowała cię sama!

— I jestem jej za to wdzięczny. Ale to nie znaczy, że mam żyć całe życie według jej poleceń.

Ciotka Wiera westchnęła.

— Igoriek, ona nie ze złości. Ona się po prostu boi, że cię straci. Jesteś jej jedynym synem.

— Nie stracę się. Ale musi zaakceptować, że mam żonę. I szanować ją.

— Spróbuję z nią porozmawiać — obiecała ciotka. — Ale ty też przemyśl, może warto się pogodzić? To w końcu matka…

Po rozmowie Igor długo siedział zamyślony.

— Może rzeczywiście powinienem pierwszy zrobić krok? — zapytał Lenę.

— I co to zmieni? — odpowiedziała pytaniem. — Przeprosisz, ona udaje, że wybacza, i wszystko wróci do starego. Znów zacznie nas kontrolować, obrażać mnie i manipulować tobą.

— Ale to moja matka…

— Igor, nie proszę cię, żebyś się jej wyrzekł. Proszę tylko o jedno — żeby traktowała mnie z szacunkiem. Czy to tak wiele?

Igor pokręcił głową.

— Nie, masz rację. Jeśli teraz się poddamy, nic się nie zmieni.

Minął tydzień. Do urlopu zostały trzy dni, a oni z Leną pakowali się z dobrym nastrojem. Pierwszy raz od dawna czuli się wolni od ciągłej presji teściowej.

I wtedy rozległ się dzwonek do drzwi.

W progu stała Galina Michajłowna — nie dumna i wojownicza jak zwykle, lecz przygaszona, jakby postarzała.

— Mogę wejść? — zapytała cicho.

Igor zaskoczony odsunął się, wpuszczając matkę. Lena wyszła z sypialni i zastygła na jej widok.

— Ja… chciałam porozmawiać — Galina Michajłowna po raz pierwszy spojrzała na synową bez wrogości. — Z wami obojgiem.

Usiedli w salonie. Teściowa zajęła fotel, splatając dłonie na kolanach.

— Dużo myślałam w ostatnich dniach — zaczęła. — Wiera ze mną rozmawiała, i jeszcze… w każdym razie zrozumiałam, że byłam w błędzie.

Lena i Igor wymienili spojrzenia. Tego się nie spodziewali.

— Naprawdę bałam się stracić syna — ciągnęła Galina Michajłowna. — Mam tylko jego, tyle w niego włożyłam… A kiedy pojawiłaś się ty, Leno, ja… przestraszyłam się, że stanę się niepotrzebna.

— Mamo, nigdy nie będziesz niepotrzebna — powiedział łagodnie Igor.

— Teraz to rozumiem. Ale wtedy… wydawało mi się, że mnie porzucasz. I zaczęłam walczyć. Głupio, prawda?

Uśmiechnęła się smutno.

— Mam przyjaciółkę, Ninę. Jej syn też się ożenił. I ona ciągle powtarzała: nie wtrącaj się, pozwól im żyć. A ja nie słuchałam. Myślałam, że jest obojętna. A okazało się, że jest mądra. Ona ma świetny kontakt z synową, wnuki ją uwielbiają…

Podniosła wzrok na Lenę.

— Przepraszam cię, Leno. Zachowywałam się okropnie. Nazywałam cię „tamtą”, obrażałam, poniżałam… Wstyd mi.

Lena zaniemówiła. Przez trzy lata przywykła do wrogości teściowej, a teraz taki zwrot…

— Rozumiem pani obawy, Galino Michajłowno. Na pani miejscu też pewnie bym się martwiła.

— Nie usprawiedliwiaj mnie. Byłam w błędzie. I chcę was oboje prosić o wybaczenie. Jeśli mi pozwolicie, spróbuję się zmienić.

— Oczywiście, mamo — Igor podszedł i objął matkę. — Jesteśmy rodziną. Wszyscy.

Galina Michajłowna zaszlochała i przytuliła się do syna.

— Tak bardzo bałam się, że cię straciłam…

— Nikt nikogo nie stracił — Lena także wstała i niepewnie położyła dłoń na ramieniu teściowej. — Po prostu potrzebowaliśmy czasu, żeby znaleźć równowagę.

Teściowa spojrzała na nią ze łzami w oczach.

— Jesteś dobrą dziewczyną, Leno. I cieszę się, że mój syn ma taką żonę. Naprawdę się cieszę.

Siedzieli we troje, pijąc herbatę i rozmawiając — pierwszy raz od trzech lat spokojnie, bez wyrzutów i pretensji.

— A propos waszego urlopu — powiedziała nagle Galina Michajłowna. — Jedźcie, odpocznijcie. Należy się wam. A ja… przypilnuję mieszkania. Podleję kwiaty, jeśli trzeba.

— Dziękuję, mamo — uśmiechnął się Igor.

— I jeszcze to — teściowa wyciągnęła z torebki kopertę. — To dla was. Na wakacje.

— Mamo, nie trzeba — zaczął Igor, lecz przerwała mu gestem.

— Trzeba. Potraktujcie to jako moje przeprosiny. I… spóźniony prezent ślubny.

W kopercie było pięćdziesiąt tysięcy.

— Galino Michajłowno, to za dużo — zaprotestowała Lena.

— Nic nie jest za dużo. Tyle mi przez te lata oddawaliście za wkład własny. A ja… chcę, żebyście zaczęli od nowa. Bez żadnych długów wobec mnie.

Kiedy teściowa wyszła, Lena i Igor długo siedzieli wtuleni w siebie na kanapie.

— Nie mogę uwierzyć, że to się stało — powiedziała Lena.

— Ja też nie. Ale wiesz… cieszę się. Cieszę się, że tak to się skończyło.

— Myślisz, że naprawdę się zmieni?

— Nie wiem. Ale przynajmniej spróbuje. I powinniśmy dać jej tę szansę.

Lena skinęła głową.

— Wiesz co… może kiedy wrócimy z wakacji, zaprośmy ją na jakiś wspólny weekend?

Igor spojrzał na nią zaskoczony.

— Mówisz serio?

— Stara się. I jest twoją mamą. Naszą rodziną.

Igor pocałował ją.

— Dziękuję. Za cierpliwość. Za zrozumienie. Za to, że nie kazałaś mi wybierać.

— Nigdy nie kazałabym ci wybierać między mną a twoją matką. To okrutne. Chciałam tylko, żeby nas szanowano.

— I osiągnęłaś to.

— Osiągnęliśmy — poprawiła go Lena. — Razem.

Trzy dni później polecieli do Turcji. Na lotnisko Galina Michajłowna przyjechała ich odprowadzić, przywiozła domowe pierożki na drogę i — speszona — uściskała synową na pożegnanie.

— Dobrego wypoczynku, dzieci. I… dbajcie o siebie.

W samolocie Lena patrzyła przez iluminator na oddalającą się ziemię i myślała o tym, że czasem trzeba przejść przez kryzys, by stać się prawdziwą rodziną. I że szacunek nie jest czymś, czego można wymagać — można go jedynie zasłużyć. Z obu stron.