— Swoją rodzinę ściągnąłeś do stolicy — to sam ją utrzymuj. Ja już ani kopiejki więcej nie dam — oświadczyła żona.
Alina po raz pierwszy zrozumiała, że mieszkanie stało się obce, kiedy nie mogła znaleźć swojego ulubionego kubka. Tego jedynego — niebieskiego, z pęknięciem — który mama podarowała jej jeszcze przed studiami. Kubek stał na swoim miejscu przez dwadzieścia lat, przetrwał remonty, przeprowadzki rodziców, ich śmierć — a teraz nagle zniknął. Alina otwierała po kolei szafki, przestawiała nieznane talerze, odsuwała garnki, które nie wiadomo skąd się wzięły — i z każdym ruchem narastało w niej coś gorącego i nieprzyjemnego.
— Lin, co ty tam tak hałasujesz? — Siergiej wychylił się z sypialni, zaspany, w starej koszulce. — Dopiero ósma.
— Ktoś wziął mój kubek.
— Jaki kubek?
— Niebieski. Od mamy.
Siergiej podrapał się po karku, ziewnął:
— No to sprawdź w zmywarce, może tam jest.
— Sprawdziłam. Nie ma.
— To nie wiem. — Wzruszył ramionami i zniknął z powrotem.
Alina postała na środku kuchni, patrząc na stół zawalony naczyniami. Wczorajsze talerze, czyjeś pozostawione kubki z torebkami po herbacie, okruchy na całym blacie. Przejechała dłonią po czole, zbierając siły, i zaczęła sprzątać. Kiedy myła naczynia, na korytarzu rozległy się kroki i pojawiła się Tańka — siostrzenica Siergieja, która przyjechała do Moskwy zdawać na studia.
— Dzień dobry, ciociu Alino! — zaśpiewała raźno dziewczyna. — A co mamy na śniadanie?
„Mamy” — odnotowała w myślach Alina i w milczeniu wyjęła patelnię.
Pół roku temu, kiedy wychodziła za Siergieja, wydawało jej się, że wreszcie przestanie być sama w tym ogromnym mieszkaniu w starej stalinowskiej kamienicy. Po śmierci rodziców było tam zbyt cicho, zbyt pusto. Pokoje przechowywały echo dawnego życia, a Alina dusiła się w tej ciszy. Siergiej pojawił się niespodziewanie — dobry, spokojny inżynier z instytutu projektowego, gdzie ona pracowała jako księgowa. Mówił jej komplementy, przynosił kawę, słuchał, kiedy opowiadała o rodzicach. Nie był podobny do stołecznych narzeczonych — wiecznie gdzieś pędzących, wiecznie oceniających. Był prosty. Pewny.
— A twoi bliscy przyjadą na ślub? — zapytała wtedy, miesiąc przed rejestracją.
— Nie — pokręcił głową Siergiej. — Wszyscy są daleko. I tak by tego nie zrozumieli, wiesz. Będziemy my — po prostu.
Alina wtedy się ucieszyła. Wielkiego, hałaśliwego wesela nie potrzebowała. Podpisali w urzędzie, uczcili we dwoje w restauracji i Siergiej wprowadził się do niej. Przyjechał z jedną walizką i torbą książek. Skromny. Niewymagający. Idealny.
Pierwszy miesiąc był niezwykły. Siergiej robił śniadania, wieczorami oglądali filmy, spacerowali po Moskwie. Alina pokazywała mu swoje ulubione miejsca, on zachwycał się architekturą, robił zdjęcia, obejmował ją na tle starych kamienic. Czuła się szczęśliwa.
A potem przyjechała jego matka, Walentyna Pietrowna.
— Oj, Sieriożeńka, synku! — rzuciła mu się na szyję już w przedpokoju, odpychając Alinę pod wieszak. — Jak ja tęskniłam, mój kochany!
Alina uśmiechała się, pomagała się rozebrać, parzyła herbatę. Walentyna Pietrowna oglądała mieszkanie z nieskrywanym zdumieniem, dotykała mebli, zaglądała do pokoi.
— No proszę! — wykrzykiwała. — Co za rozmach! A jakie sufity! Sieriożeńka, ty to bohater jesteś, taką narzeczoną znalazłeś!
Coś w tych słowach ukłuło Alinę, ale przemilczała. Gościni została tydzień — i każdego dnia Alina gotowała, sprzątała, prała. Walentyna Pietrowna nie proponowała pomocy, za to dużo opowiadała o tym, jaki Sierioża był w dzieciństwie cudownym chłopcem, jak wszystkie sąsiadki się nim zachwycały, jak on jej — wdowie — pomagał.
— Ja tylko na dwa dni, Alinochka, nie gniewaj się — mówiła teściowa, gdy po tygodniu Alina delikatnie zasugerowała, że może już czas wracać. — Tylko odbiorę z dworca prawnuczną siostrzenicę Daszę — przyjechała do Moskwy, trzeba kupić rzeczy na studia. Z nią raz przebiegniemy po sklepach i wyjedziemy.
„Dwa dni” rozciągnęły się do czterech. Dasza okazała się hałaśliwą siedemnastolatką z wiecznie rozładowanym telefonem i nawykiem zajmowania łazienki przez dwie godziny. Kiedy wreszcie wyjechały, Alina zauważyła, że jej nowy szampon prawie się skończył, a ręcznik kąpielowy zniknął.
— Sierioż, nie widziałeś dużego białego ręcznika?
— Jakiego? — przewijał telefon, leżąc na kanapie.
— Tego, co wisiał w łazience. Frotte.
— A, mama pewnie przypadkiem do torby włożyła. Pomyliła. Co za problem.
Alina chciała powiedzieć, że to problem — że to jej ręcznik, który wybierała z mamą w Zara Home, ostatni wspólny zakup przed chorobą. Ale Siergiej już znowu wpatrywał się w ekran, więc postanowiła nie psuć wieczoru.
Następna przyjechała siostra Siergieja, Luda, z ośmioletnim synem Miszą.
— Ja tylko na trzy dni, Alinochka — szczebiotała, rozkładając się w salonie. — Muszę tu do chirurga na konsultację, u nas w mieście takich specjalistów nie ma. A Miszy nie ma z kim zostawić, ojciec, sama wiesz — żaden z niego człowiek. Sierioża, nie masz nic przeciwko?
Siergiej oczywiście nie miał. Alina też nie potrafiła zaprotestować — bo kto odmówi chorej? Tyle że w trzy dni Misza stłukł wazę stojącą na komodzie jeszcze od czasów babci, pomazał flamastrami tapetę w korytarzu i urządził w łazience potop. Luda tylko wzdychała: „dzieci, dzieci…”, ale nie przepraszała — i tym bardziej nie proponowała zwrotu szkód.
Kiedy wyjeżdżali, Alina przeliczyła pieniądze ze skrytki, które trzymała w szkatułce. Brakowało dwóch tysięcy. Zapytała Siergieja.
— No wziąłem — wzruszył ramionami. — Dałem Ludzie na drogę, sama jest z dzieckiem. Głupio było odmówić.
— Sierioż, ale to moje pieniądze. Mogłeś chociaż zapytać.
— Daj spokój, nie bądź skąpa. Rodzina przecież.
„Twoja rodzina” — pomyślała Alina, ale na głos nie powiedziała.
Miesiąc później w ich mieszkaniu pojawił się wujek Grisza — młodszy brat ojca Siergieja. Potrzebował pomocy w znalezieniu pracy, a Siergiej obiecał, że „przenocuje parę dni, dopóki się nie ogarnie”. Grisza okazał się otyłym facetem po pięćdziesiątce, który chrapał nocami, palił na balkonie mimo zakazów i oglądał piłkę nożną, głośno komentując wszystko, co działo się na ekranie. Został dwa tygodnie. Alina pracowała z domu i codziennie koło południa wujek Grisza wychodził do kuchni, pytał: „co na obiad?” — i spokojnie czekał, aż ona ugotuje.
— Sierioż, kiedy twój wujek się wyprowadzi? — zapytała któregoś wieczoru, gdy zostali sami.
— Niedługo, Lin. Szuka pracy, rozumiesz. Nie można człowieka na ulicę wyrzucić.
— Ale to już prawie miesiąc!
— No i co? Mieszkanie jest duże, nie jest ci ciasno.
— Jest mi ciasno, Sierioż! Duszno mi! Nie mogę normalnie pracować, on ciągle hałasuje, giną mi rzeczy!
— Nie przesadzaj. I w ogóle — to moja rodzina. Sama chciałaś, żeby dom był „żywy”.
Alina zamilkła. Tak, chciała. Ale nie w ten sposób.
Kulminacja nastąpiła, kiedy przyjechała Tańka. Siostrzenica Siergieja dostała się na moskiewską uczelnię i zupełnie naturalnie uznała mieszkanie za swoją prawowitą przestrzeń życiową.
— No przecież teraz jestem studentką, będę tu mieszkać! — oznajmiła radośnie, zajmując mały pokój, który wcześniej był gabinetem ojca Aliny. — Wujku Sierioż, nie masz nic przeciwko?
Siergiej nie miał. Alina spróbowała zaprotestować:
— Sierioż, ale nie rozmawialiśmy o tym. Pięć lat studiów — to poważnie. Może zamieszka w akademiku?
— Jaki akademik, Lina? Ty tam byłaś? To melina z pluskwami. Nie mogę siostrzenicy zostawić w takich warunkach. Wytrzymaj trochę — ona jest cicha, dużo miejsca nie zajmie.
Tańka nie była cicha. Przyprowadzała koleżanki, które chichotały do północy, zostawiała brudne ślady w łazience, wyjadała z lodówki wszystko jak leci, nie pytając — a pewnego dnia Alina zastała ją w swojej sypialni, jak przymierzała jej biżuterię przed lustrem.
— Tania, co ty robisz?!
— A, ciociu Lino, przepraszam! — dziewczyna nawet się nie speszyła. — Tylko zobaczyłam, jakie ma pani piękne kolczyki. Mogę jutro założyć na randkę? Pożyczy pani?
— Nie, nie możesz. To moje prywatne rzeczy.
— No proszę, sknera. — Tańka nadęła się. — Wujku Sierioż, ciocia nie daje kolczyków!
I Siergiej, nie wnikając, powiedział:
— Lina, no daj jej. Przecież tylko na jeden wieczór.
Alina po prostu wyszła z sypialni. Zamknęła się w łazience i cicho płakała, patrząc na swoje odbicie. Nie rozpoznawała ani tego mieszkania, ani swojego życia, ani nawet samej siebie. Gdzie jest ta Alina, która marzyła o ciepłym domu, o rodzinie? Teraz czuła się jak służąca we własnych ścianach.
A potem znowu przyjechał wujek Grisza. „Na kilka dni, problemy z pracą”. I Luda z Miszą — „na tydzień, męża wyrzuciłam, nie mam gdzie się podziać”. I jeszcze jakaś daleka ciotka, którą Alina widziała pierwszy raz w życiu, ale która czuła się pełnoprawną gospodynią i robiła uwagi, że coś leży nie tam, gdzie powinno…
Mieszkanie huczało jak ul. Rano kolejka do łazienki, wieczorem ścisk w kuchni. Alina gotowała dla nich wszystkich codziennie, kupowała jedzenie, prała cudzą bieliznę. Jej szampony kończyły się w niewiarygodnym tempie, jej kremy znikały, jej ulubione kubki się tłukły. Znajdowała ogryzki jabłek na swoim biurku, cudze skarpety w swojej sypialni, swoją kosmetykę porozrzucaną po całej łazience.
Siergiej nie zauważał. Wracał z pracy, jadł kolację, oglądał telewizję i kładł się spać. Cieszył się, że jego bliscy są obok. Czuł się głową dużej rodziny. A Alina stawała się cieniem.
Wybuch nastąpił w sobotę. Alina stała przed lodówką, chciała usmażyć kotlety dla wszystkich, kiedy odkryła, że mięso się skończyło. Wczoraj kupiła trzy kilogramy, specjalnie na zapas. Otworzyła lodówkę — pusto. Zajrzała do zamrażarki — leżały tam tylko pielmieni, które przyniósł wujek Grisza.
— Kto zjadł mięso? — zapytała, wychodząc na korytarz.
Cisza.
— Pytam: kto wziął mięso z lodówki?!
— A co takiego? — wychyliła się z pokoju Tańka. — My z dziewczynami usmażyłyśmy wczoraj wieczorem szaszłyk w parku. Spałyście, to nie chciałyśmy budzić.
— Wzięłyście trzy kilogramy mięsa, które kupiłam na tydzień, i spaliłyście je w parku?!
— No nie spaliłyśmy, tylko zrobiłyśmy. Czemu pani tak krzyczy.
To była ostatnia kropla. Weszła do sypialni, gdzie Siergiej leżał z telefonem, wyjęła portfel i położyła na łóżku paragon ze sklepu.
— Sierioż, w tym miesiącu wydałam na jedzenie czterdzieści siedem tysięcy rubli. Czterdzieści siedem tysięcy! To prawie cała moja pensja. A do tego rachunki za prąd wzrosły dwa razy, za wodę trzy razy, bo twoja rodzina mieszka tu jak w hotelu. Mam dość.
— No i co proponujesz? — nawet nie podniósł wzroku znad ekranu.
— Proponuję, żeby się wyprowadzili. Wszyscy. Dzisiaj.
— Lina, co ty? — dopiero teraz na nią spojrzał. — To moja rodzina.
— A to jest moje mieszkanie! Moje! Tu się urodziłam, tu dorastałam, tu zmarli moi rodzice, rozumiesz?! I nie zamierzam zamieniać go w komunalkę dla twoich krewnych, którym na mnie nie zależy!
— Nie drzyj się. Usłyszą.
— Niech słyszą! — Alina nie poznawała własnego głosu. — Niech słyszą, że nie będę już ich sprzątaczką! Niech słyszą, że mam dość znajdowania petów na moim balkonie, brudnych talerzy w moim pokoju i pustej lodówki w mojej kuchni!
— Uspokój się — Siergiej wstał, spróbował ją objąć, ale odsunęła się.
— Nie dotykaj mnie. Powiedz im, żeby pakowali rzeczy.
— Lina, bądź rozsądna. Oni nie mają dokąd iść.
— To nie mój problem, Sierioż. — Jej głos stał się chłodny i obcy. — Swoją rodzinę ściągnąłeś do stolicy — to sam ją utrzymuj. Ja już ani kopiejki więcej nie dam.
Odwróciła się i wyszła z pokoju. W korytarzu stłoczyli się wszyscy domownicy — ucichli, winni, ale jeszcze nie wierzący, że zabawa się kończy. Alina minęła ich, wzięła torebkę, włożyła kurtkę.
— Idę do koleżanki — powiedziała, patrząc na Siergieja. — Kiedy wrócę za trzy godziny, chcę zastać mieszkanie puste. Albo wezwę policję i rozpocznę procedurę eksmisji. Prawnik już mi wszystko wyjaśnił.
Nie blefowała. Wczoraj naprawdę skonsultowała się ze znajomym adwokatem i poznała swoje prawa. Mieszkanie było jej własnością — miała pełne prawo nim dysponować. I nawet małżeństwo tego nie zmieniało.
Drzwi wejściowe trzasnęły. Alina zbiegła po schodach i wyszła na ulicę. Nogi jej drżały, serce waliło jak oszalałe, ale po raz pierwszy od wielu miesięcy czuła, że żyje. Wściekła, wyczerpana — ale żywa.
Wróciła po czterech godzinach, celowo się spóźniając. Mieszkanie było puste. Idealnie, podejrzanie puste. Na stole leżała kartka od Siergieja: „Wszyscy wyjechali. Nie gniewaj się. Porozmawiamy wieczorem”.
Alina powoli przeszła przez pokoje. W gabinecie taty na biurku został ślad po kubku — jasny krąg na ciemnym drewnie. W łazience na półce leżały cudze spinki do włosów. W kuchni — góra nieumytych naczyń. Ale ludzi nie było. Nikogo.
Otworzyła okno, wpuściła świeże powietrze i dopiero wtedy pozwoliła sobie usiąść. Usiadła na kanapie w salonie i po prostu siedziała, słuchając ciszy.
Siergiej wrócił późno wieczorem. Ona siedziała w kuchni z herbatą, a on ostrożnie przysiadł naprzeciwko.
— Lina, przepraszam.
Milczała.
— Naprawdę nie myślałem, że tak to wyjdzie — ciągnął. — Obiecywali parę dni, wierzyłem im. Nie chciałem, żebyś się tak męczyła.
— Nie chciałeś mnie ochronić — powiedziała cicho Alina. — Ani razu. Nawet kiedy Tańka grzebała w moich rzeczach, nawet kiedy twój wuj wypalił trzy paczki na moim balkonie, nawet kiedy zjedli moje jedzenie. Ani razu nie powiedziałeś im, że to jest nie w porządku.
— Było mi niezręcznie. To przecież goście, rodzina.
— A ja to co? Kim ja jestem?
Siergiej spuścił głowę.
— Jesteś moją żoną. Najbliższą osobą. Wybacz mi, proszę. Naprawdę nie rozumiałem, że tak ci wejdą na głowę. Myślałem, że trochę pomogę i tyle. Nie wiedziałem, że tak się to obróci.
Alina patrzyła na niego i widziała zmęczonego, zagubionego człowieka. Nie złoczyńcę. Nie zdrajcę. Po prostu słabego mężczyznę, który chciał wszystkim dogodzić — i w rezultacie zdradził tego, kto był obok.
— Sierioż, nie wiem, czy damy radę dalej — powiedziała powoli. — Potrzebuję czasu, żeby pomyśleć. Ale wiedz jedno: nikt z twoich krewnych nie wprowadzi się już do tego mieszkania. Nigdy. Jeśli nie potrafisz tego przyjąć — odejdź teraz.
— Przyjmuję — odpowiedział szybko. — Przysięgam. Nikogo więcej. Tylko my.
Skinęła głową i upiła herbaty. Była zimna, niedobra, ale dopiła do końca. Potem wstała, opłukała kubek — swój niebieski, który wieczorem znalazła za kanapą, gdzie rzuciła go Tańka — i postawiła go do szafki.
— Idę spać — powiedziała Alina. — Pomyślimy jutro.
Poszła do sypialni i zamknęła drzwi na klucz. Położyła się w pustym łóżku, przykryła swoją kołdrą i dopiero wtedy pozwoliła łzom spływać po policzkach. Płakała cicho, długo — opłakując nie tyle rozpad małżeństwa, ile naiwną wiarę, że da się zbudować rodzinę na kompromisach i ustępstwach.
Ale kiedy łzy się skończyły, a ona leżała w ciemności, słuchając nocnej Moskwy za oknem, w środku pojawiło się coś innego. Małe, uparte, twarde. Poczucie własnej godności. Poczucie prawa. Poczucie domu, którego obroniła.
Jutro obudzi się w swoim mieszkaniu. Czy będzie sama, czy z mężem — pokaże czas. Ale na pewno bez obcych ludzi, bez cudzych roszczeń, bez cudzych oczekiwań. I kiedy cisza ją otulała, Alina uśmiechnęła się do mroku.
Jej dom. Jej zasady. Jej życie.
Wreszcie.
