– Tak, pracuję jako sprzątaczka – i co z tego? Za to pani syn mieszka w moim mieszkaniu – odcięłam się na kolejną złośliwą uwagę teściowej.
Dźwięk telefonu zastał Warwarę w półśnie. Dziewczyna drgnęła i gwałtownie usiadła na łóżku. W pokoju wciąż było ciemno.
Po omacku sięgnęła po telefon, wpatrując się niewidzącym wzrokiem w ekran. Była 4:50. Warja zmęczona wypuściła powietrze, przeciągnęła dłonią po twarzy, ścierając resztki snu.
– Już wstajesz? – wymamrotał sennie Kirył, przewracając się na drugi bok. – Połóż się jeszcze, pośpij chwilę.
– Nie mogę – Warja wstała z łóżka. – Mam dziś dużo do zrobienia.
Dziewczyna poszła do łazienki. Zimna woda sparzyła jej twarz, ostatecznie odpędzając senność. Warwara uważnie przyjrzała się swojemu odbiciu w lustrze. Cienie pod oczami zdradzały chroniczne zmęczenie.
O piątej sprzątała już mieszkanie. Cicho, żeby nie obudzić męża. Ścieranie kurzu z szafek, mycie podłóg, przecieranie parapetów – wszystko musiało lśnić czystością.
W przeciwnym razie teściowa na pewno coś zauważy i nie przepuści okazji do kolejnej uwagi.
Na siódmą Warja miała już posprzątane i przygotowane śniadanie. Dwupokojowe mieszkanie odziedziczyła po babci. Było małe, ale przytulne, w dobrej okolicy.
Warwara bardzo ceniła to dziedzictwo i starannie dbała o porządek.
– Kirył, śniadanie gotowe! – zawołała, pakując torbę. – Muszę już wychodzić.
Jej mąż wszedł do kuchni, przeciągając się. Wysoki, z potarganymi włosami, zaspanym wzrokiem patrzył na nakryty stół.
– Dokąd tak wcześnie? Przecież dziś sobota.
– Mam dodatkową zmianę w biurowcu. A potem kurs – Warja wymusiła uśmiech, próbując ukryć zmęczenie. – Wrócę około szóstej.
– Znowu kurs? – Kirył zmarszczył brwi i odsunął krzesło. – Po co ci to, Warja? Zajeżdżasz się na śmierć. Sprzątaczka, a do tego jeszcze te kursy…
– Księgowość ma przyszłość – ucięła Warwara, jak zwykle kończąc rozmowę. – I to nie jest „tylko kurs”, tylko moja przyszłość.
W pracy Warwara metodycznie wykonywała swoje obowiązki. Myła podłogi, czyściła szyby, wynosiła śmieci. Sprzątaczka w prestiżowym centrum biznesowym. Niewidzialna wśród ludzi w drogich garniturach, spieszących się do swoich ważnych spraw.
– Warja, znowu jesteś pierwsza! – pokręciła głową Nina Wasiljewna, jej koleżanka z pracy. – Stało się coś?
– Nic, Nino Wasiljewno. Po prostu chcę szybciej skończyć. Mam dziś kurs.
– Kurs, kurs – przedrzeźniała ją kobieta. – Daj już spokój. Masz męża, masz mieszkanie. Czego ci jeszcze trzeba?
Warwara milczała. Tłumaczenie swoich ambicji starszej kobiecie, która całe życie pracowała jako sprzątaczka, byłoby bezcelowe.
Po pracy dziewczyna pośpieszyła na kurs księgowości. Tam, wśród tabel, liczb i zestawień, czuła, że jest na swoim miejscu. Nie tylko sprzątaczką, lecz człowiekiem z celem. Z przyszłością.
– Warwaro, znowu jesteś najlepsza w grupie – uśmiechnęła się wykładowczyni, oddając jej pracę. – Z takim podejściem czeka cię wspaniała przyszłość.
– Dziękuję, Jeleno Andriejewno – Warji zarumieniła się twarz. Takie chwile dawały jej siłę i pewność siebie.
Zmęczona, ale zadowolona wróciła do domu. W przedpokoju czekała ją niemiła niespodzianka: buty teściowej.
– A oto nasza pracowita dziewczynka! – Alla Pietrowna siedziała w kuchni wyprostowana jak królowa. – Czekaliśmy na ciebie.
– Dobry wieczór – uśmiechnęła się nerwowo Warwara, unikając jej wzroku. – Nie wiedziałam, że pani przyjdzie.
– Mam zapowiadać się wcześniej, kiedy odwiedzam syna? – uniosła brwi teściowa. – Postanowiliśmy zjeść razem kolację. Mam nadzieję, że nie masz nic przeciwko.
Kirył siedział przy stole, wpatrzony w telefon. Jak zawsze, gdy matka zaczynała swoje słowne ataki.
– Oczywiście, że nie – zacisnęła zęby Warja, zastanawiając się, co szybko przygotować.
– Nie trudź się – machnęła ręką Alla Pietrowna w stronę pustych talerzy. – My już zjedliśmy. Kirył tak późno wraca z pracy, głodny. A ciebie ciągle nie ma w domu.
– Byłam na kursie – Warja nastawiła czajnik. – Nauka wymaga czasu.
– Nauka! – zakpiła teściowa. – W twoim wieku powinnaś zajmować się rodziną, a nie biegać po kursach. Kirył jest obiecującym menedżerem w salonie samochodowym. Potrzebuje domu, a nie wiecznie pustego mieszkania.
Warwara zacisnęła usta, dłonie zwinęły się w pięści. Jak zwykle milczała. Dla męża. Dla rodziny. Dla przyszłości, w której nie będzie tylko „sprzątaczką”, ale cenioną specjalistką.
– Mamo, dajmy już spokój – odezwał się w końcu Kirył. – Warja jest zmęczona.
– Ja tylko martwię się o twoje szczęście – westchnęła teatralnie Alla Pietrowna. – Mogłeś ożenić się z Lenoczką, córką dyrektora salonu. Ale ty…
– Mamo – ostrzegawczo powiedział Kirył.
– Dobrze, dobrze – kobieta wstała od stołu. – Chciałam tylko przypomnieć, że jutro jesteście zaproszeni do nas na obiad. I przyjdźcie punktualnie!
Kiedy drzwi zamknęły się za Allą Pietrowną, Warwara wreszcie mogła odetchnąć. Napięcie opadło, ustępując miejsca wyczerpaniu.
– Przepraszam za mamę – Kirył rozłożył bezradnie ręce. – Wiesz, jaka jest.
– Wiem – odpowiedziała cicho Warja. – Wiem już od pięciu lat.
– Ona po prostu się o mnie martwi – objął ją mężczyzna. – Nie bierz tego do siebie.
Warwara skinęła głową. Nie miała siły się sprzeczać.
Niedzielny obiad u teściowej znów będzie udręką. Niekończące się uwagi i złośliwości. Ale wytrzyma. Dla rodziny. Dla swojej przyszłości, która kiedyś na pewno nadejdzie.
Niedzielny obiad u teściowej był dokładnie taki, jak można się było spodziewać. Alla Pietrowna podała swoje popisowe dania i nie zapomniała skomentować kulinarnych umiejętności synowej.
– Tak się gotuje, Warwaro – postawiła na stole pieczeń. – A nie karmi syna półproduktami.
– Pani syn nigdy nie narzekał na moje gotowanie – odparła z wymuszonym uśmiechem Warja.
– Kirył jest zbyt uprzejmy, żeby narzekać – westchnęła znacząco teściowa.
Warwara milczała, patrząc na męża. Siedział z obojętną miną i z apetytem zajadał klopsiki matki.
W domu Warja nie wytrzymała:
– Dlaczego nigdy mnie nie bronisz?
– Słucham? – Kirył uniósł brwi ze zdziwieniem. – Mam się kłócić z własną matką?
– Powinieneś bronić swojej żony przed upokorzeniami! – Warwara zacisnęła pięści. – Mam dość bycia workiem treningowym twojej matki!
– Przesadzasz – machnął ręką mężczyzna. – Mama po prostu się martwi.
Warja pokręciła głową i poszła do sypialni, czując się nieskończenie samotna.
W sobotę Alla Pietrowna wpadła bez zapowiedzi. Warja dopiero co wróciła z kursu i chciała odrobić zadanie domowe.
– Warwaro! – kobieta wpadła do mieszkania, jakby było jej własne. – Kirył mówił, że znowu byłaś na kursie. Pomyślałam, że zajrzę, sprawdzę, czy wszystko w porządku.
– Dzień dobry, Allo Pietrowno. U nas wszystko w porządku – Warja spięła się.
– W porządku? – teściowa rozejrzała się sceptycznie. – Popatrz, jaki tu bałagan!
Nieistniejący bałagan. Warwara sprzątała przed nauką.
– Już się zmęczyłam tłumaczeniem Kiryłowi, że zasługuje na kogoś lepszego – ciągnęła Alla Pietrowna, bez skrępowania otwierając kuchenne szafki. – Te twoje tanie talerze, te zasłony…
– Allo Pietrowno, proszę nie dotykać moich rzeczy.
Teściowa zignorowała prośbę i ruszyła do sypialni. Otworzyła szafę i zaczęła przeglądać ubrania Warwary.
– Boże drogi, co to za łachmany?! – skrzywiła się z obrzydzeniem, odsuwając sukienkę. – Jak Kirył może z tobą pokazywać się ludziom?
Warja stała w drzwiach i patrzyła na to bezczelne, aroganckie wtargnięcie w jej życie. Upokorzenia, złośliwości i nieustanne porównania z „godnymi kandydatkami” na żonę dla jej męża… przez całe lata.
– Kirył potrzebuje godnej żony, a nie takiej… – teściowa zmierzyła synową pogardliwym spojrzeniem od stóp do głów. – Nawet porządnego wychowania nie dostałaś. Na co ci te kursy?
Coś pękło w duszy Warji. Lata znoszenia upokorzeń i milczenia nagle wypłynęły na powierzchnię.
– Dosyć! – Warwara gwałtownie podeszła i zatrzasnęła drzwi szafy. – Nie pozwolę już, żeby tak mnie traktowano!
– Jak śmiesz tak mówić?! – Alla Pietrowna aż się cofnęła, nie spodziewając się takiej reakcji. – Ty niewdzięczna…
– Tak, pracuję jako sprzątaczka, i co z tego? – Warja zrobiła jeszcze krok naprzód. – Za to pani syn mieszka w moim mieszkaniu!
Twarz Alli Pietrowny poczerwieniała.
– Jeszcze śmiesz się chwalić tym swoim nędznym majątkiem? Kirył mógł poślubić córkę dyrektora salonu samochodowego!
– Mógł, ale nie poślubił – Warwara szeroko otworzyła drzwi wejściowe. – A teraz proszę opuścić moje mieszkanie.
– Co tu się dzieje? – w drzwiach pojawił się Kirył. – Warja? Mamo?
– Twoja żona mnie wyrzuca! – Alla Pietrowna teatralnie załamała ręce. – Oszalała!
– Warja, co ty wyprawiasz? – Kirył zmarszczył brwi.
– Twoja matka przeszukiwała moje rzeczy i mnie obrażała – głos Warwary był zaskakująco stanowczy. – Nie będę tego dłużej tolerować.
– Mama tylko chciała pomóc…
– W czym? – Warja roześmiała się gorzko. – W ciągłym poniżaniu? W nieustannym przypominaniu mi, jaka jestem bezwartościowa?
– Przesadzasz – skrzywił się Kirył. – Mamo, usiądź. Zaraz wszystko omówimy.
– Nie ma o czym rozmawiać – Warwara pokręciła głową. – Przez pięć lat znosiłam to upokorzenie. Więcej nie będę.
– Czego ty chcesz? – zapytał poirytowany mąż, przeczesując włosy ręką.
– Żebyś wreszcie zdecydował, po czyjej jesteś stronie – Warja powoli wypuściła powietrze, zaskoczona własnym spokojem. – Albo postawisz swoją matkę do porządku, albo poszukasz sobie nowego mieszkania.
– Stawiasz mi ultimatum? – Kirył patrzył na nią z niedowierzaniem. – Mam wybierać między tobą a matką?
– Między szacunkiem a upokorzeniem – sprostowała Warwara. – We własnym domu zasługuję na szacunek.
– Słyszysz, Kirył, co ona mówi? – Alla Pietrowna uczepiła się ramienia syna. – Niewdzięczna! Tyle dla niej zrobiliśmy!
Warja czekała w milczeniu. Serce waliło jej w gardle, ale tym razem się nie cofnie. Nie teraz.
Kirył spojrzał na matkę, potem na żonę. W końcu podszedł do Alli Pietrowny.
– Chodź, mamo. Musimy porozmawiać.
Warwara odprowadziła ich wzrokiem. Drzwi się zamknęły, a ona została sama w pustym mieszkaniu. Coś podpowiadało jej, że mąż już nie wróci.
Tak też się stało. Wieczorem Kirył zabrał swoje rzeczy. Warja w milczeniu patrzyła, jak jej małżeństwo się rozpada. O dziwo nie czuła ani bólu, ani żalu.
Tylko ulgę. Jakby wreszcie zrzuciła z ramion nieznośny ciężar, który dźwigała przez pięć lat.
Trzy lata później Warwara w eleganckim kostiumie szła główną ulicą centrum miasta. Po ukończeniu kursu zatrudniła się w małej firmie jako asystentka księgowej. W dzień pracowała, wieczorami się uczyła. Po roku awansowała. Kolejny rok później została główną księgową w firmie budowlanej.
Na skrzyżowaniu dostrzegła znajomą sylwetkę. To był Kirył. Zniszczony, zmęczony, z wypalonym spojrzeniem. Jej były mąż znieruchomiał, gdy ją zobaczył. Otworzył usta, ale nie mógł znaleźć słów.
– Warja? Jak się masz?
– Świetnie – spojrzała na niego spokojnie. – A ty?
– Jakoś leci – skulił się pod jej wzrokiem. – Mama ostatnio choruje. Opiekuję się nią.
– Przykro mi – skinęła głową Warwara.
– A ty… nie wyszłaś ponownie za mąż? – zapytał niezręcznie Kirył, przestępując z nogi na nogę.
– Jeszcze nie – uśmiechnęła się. – Praca, wiesz. Teraz jestem główną księgową w „Stroyinvest”.
– Wspaniale – wycisnął z siebie uśmiech. – Zawsze wiedziałem, że odniesiesz sukces.
– Naprawdę? – Warja uniosła brwi. – Szkoda, że wcześniej tego nie mówiłeś.
Między nimi zapadła niezręczna cisza.
– Cóż, powodzenia – skinęła głową Warwara, dając do zrozumienia, że rozmowa dobiegła końca.
– Może spotkalibyśmy się kiedyś? – zaproponował niepewnie Kirył. – Na kawę?
– Dziękuję, ale nie – pokręciła głową. – Muszę już iść. Miło było cię zobaczyć.
Warwara minęła go i pomyślała, że w samą porę znalazła w sobie siłę, by zmienić swoje życie.
Pięć lat upokorzeń nauczyło ją szacunku do samej siebie. Jej życie dopiero się zaczynało – i nie było w nim już miejsca dla tych, którzy nie potrafią szanować innych.
